memoires van een stewardess

De shitting fields van Delhi

2012-01-18T17:38:00.000+01:00

Over India schreef Ivan Wolffers onlangs op zijn facebook-pagina: either you hate it or you love it.
He loved it en een vriendin schreef als commentaar dat ze, als de vliegtuigdeur open ging en de geur opsnoof, ze zich onmiddellijk thuis voelde. Daar keek ik van op. Zo herinnerde ik me de geur van rozemarijn en lavendel in Athene, de zwoele wind uit de bergen van Beirut, sateh gemengd met de kruidnagelgeur van kretek-sigaretten in Jakarta, de zilte, vochtige lucht op Schiphol, maar in Bombay en New Delhi ? Curry gemengd met shit ! De shit van de heilige koeien die gedroogd wordt en daarna gebruikt als bouwstenen voor huizen. De uitwerpselen van mensen die overal in de velden en langs de straten worden gedropt. Shit hebben ze genoeg als je bedenkt dat er toen 700 miljoen mensen in India woonden ( in de tussentijd zijn er 400 miljoen bij gekomen) plus evenveel heilige koeien. Een shit-paradijs !!
's Morgens vroeg bij zonsopgang als we met de bemanning in de crewbus langs de velden reden op weg naar de stad, zagen we overal, boven de laaghangende nevel uit, hoofden van gehurkte figuren steken. Vrouwen en kinderen in het ene veld en mannen in het andere. In de biografie over Gandhi had ik gelezen dat hij vroeger al geprobeerd had de bevolking over te halen latrines in hun dorpen te bouwen. Zo te zien was zijn project tevergeefs geweest of vergeten.

Toen ik eens, in mijn comfortabele kamer van het Sheraton Hotel in New Delhi, vroeg wakker was keek ik door het raam naar buiten. Diep beneden mij zag ik een stoffige krottenwijk van provisorisch in elkaar geknutselde hutjes van lappen plastic, planken en golfplaten. Zou daar het bedienend personeel van het hotel wonen ? Uit één daarvan kwam een man tevoorschijn die in de bosjes verdween, waar hij neerhurkte om zijn behoefte te doen. Toen hij daarmee klaar was veegde hij zijn linkerhand aan zijn kleren af, liep naar een taxi, nam plaats achter het stuur en reed naar de hoofdingang van het hotel. Ik dacht aan het geld dat hij aanraakte en wij daarna als wisselgeld in onze handen kregen. Gelukkig had ik voor dergelijk biljetten en munten altijd een aparte portemonnee bij me en op de kamer een kraan om mijn handen grondig te kunnen wassen.
Later zat ik in het zonnetje bij het zwembad, met een geurig kopje thee naast me en boven me de alom aanwezige krassende kraaien, die als lugubere lijkenpikkers in de lucht cirkelden. In de lokale krant las ik dat de riolering de toestroom van de miljoenen mensen die vanuit het platteland naar de stad kwamen, niet kon bijhouden. Een derde van de stad was nu aangesloten op het net, maar de rest...? Ze zouden steeds verder gaan achter lopen. Deed iedereen het dan zoals de taxichauffeur van die morgen? En dan te bedenken dat ik zelf zo had gezeurd tegen de housekeeper dat het toilet op mijn kamer bleef doorlopen omdat de knop was afgebroken. Tijdens mijn 36-uurs verblijf bleek het niet mogelijk te zijn om hem te repareren, dus sloot ik zelf het toevoerkraantje af als ik op de kamer was, zodat het irritante geluid van lopend water me niet wakker zou houden.

Ik behoor tot het type mensen dat overgevoelig is voor de chaos in India, en voor de hitte, stank, onbeschrijfelijke smerigheid, armoede, mensenmassa's, opdringerige bedelaars en de geur van sommige kruiden in het voedsel.
Omdat ik een paar keer doodziek was geworden wist ik dat je zelfs in een luxe hotel niet veilig was voor voedselvergiftiging, dus had ik in mijn koffer brood, kaas, gekookte eieren, appels en bananen van huis meegenomen en in een speciaal daarvoor gekochte watercooker kookte ik water voor thee, koffie en bouillon. Zo kwam ik die paar dagen wel door.
Mij kregen ze niet meer. Ik zou straks weer aan boord zitten zonder Delhi Belly !

Saartje

2011-12-31T13:01:00.003+01:00

We vlogen allebei al jarentoen we voor het eerst samen op een reis werden ingedeeld. We werktenin de Royal Class, zij als stess en ik als AP. Je hoeft elkaar danniets meer uit te leggen en de service loopt vanzelf op rolletjes,dacht ik. Al gauw ontdekte ik echter dat Saartje er wel een heelbijzondere "no-nonsense approach" op na hield.

De oorzaak van haar gedragkon liggen in het feit dat ze al die CEO's, VIP's en overige bobo'sallang van de dineetjes bij haar vader thuis kende. Of gewoon, omdatze al die etiquette maar onzin vond. Terwijl ik met de passagiers hetmenu stond door te nemen zag ik haar, vanuit mijn ooghoeken, voorbijschuiven met op haar arm een stuk of tien blikjes opgestapeld. In dieblikjes zaten alternatieve hoofdgerechten, voor het geval men nietsvan zijn gading kon vinden tussen het verse aanbod op het menu.

Ze beval de inhoud van dieblikjes van harte aan, het leek wel of we op een markt stonden.

Na het serveren van demaaltijd, ging ze op het crewbankje zitten en haalde een breiwerkjeuit haar tas tevoorschijn. Al keuvelend met collega's klikte hetgezellige geluid van de naalden boven het lawaai van de motoren uit.Na een tijdje stond ze op en ging de toiletten inspecteren. Deze keertoverde ze uit haar tas een fles Glorix en als een volleerdetoiletjuffrouw schrobde ze de kleine kamertjes hygiënisch schoon.Daarna was de pantry aan de beurt. Ze gaf het pantryblad een flinkebeurt met JIF om daarna met een restje champagne het oppervlak zoijverig te bewerken totdat hij glom als een spiegel.

Die Saar ! Aan haar is voorwaar een voortreffelijke interieur-medewerkster verloren gegaan !

Voor wie de klok luidt !

2011-12-31T12:44:00.002+01:00

'Zou je, wat je ons zojuist hebt verteld, op papier willen zetten ?'
Ik zat op kantoor tegenover de driekoppige divisie-leiding waar ik, na terugkeer op SPL uit Cairo, naar toe was gegaan om te klagen over het gedrag van de purser op die vlucht.
'Dat is helemaal mooi', dacht ik.
Ze hadden me namelijk zojuist verteld dat ze in feite al jarenlang geweten hadden dat deze purser onverzorgd, onbeschoft en ongemotiveerd was en waarschijnlijk betrokken bij één of andere handel in Cairo, maar dat ze niemand bereid hadden gevonden om dat ook op schrift te stellen. Zonder een dergelijk rapport konden ze niets tegen hem ondernemen.
Ik zei dat ik er over na wilde denken en ging verontwaardigd over deze reactie van de divisieleiding naar huis.
Wat was dat toch, dat niemand, zelfs onze bazen niet, de verantwoordelijkheid op zich wilde nemen als een collega er zo overduidelijk de kantjes vanaf liep en bovendien uitdagend een lange neus trok naar alle collega's die er wat van durfden te zeggen? Als al het cabinepersoneel dezelfde mentaliteit had gehad als deze purser, dan was de KLM allang failliet gegaan !
Terwijl iedereen wist wat ik zojuist had uitgevonden, wilden ze van mij dat ik hem erbij zou lappen, zodat ze zich achter mijn rug konden verschuilen. Ik hoorde ze het, in mijn verbeelding, al tegen hem zeggen: 'Nee, wij kunnen er niets aan doen hoor...maar we moeten wel maatregelen nemen, omdat zij nou eenmaal een rapport heeft geschreven...!'

Na er een paar dagen over nagedacht te hebben, kwam ik tot de conclusie dat iemand die een loopje met ons nam, omdat we allemaal te laf waren om hem aan te geven, verdiende om afgerekend te worden op zijn daden, dus schreef ik mijn rapport.
Over hoe hij in de cabine, voor de ogen van alle passagiers, met zijn vieze vingers, twee asperges uit het hors d'oeuvre bakje van een plateau had gepakt en deze in beide mondhoeken had gehangen. Zo serveerde hij de maaltijden.
Over hoe hij tegen een business-class passagiere, die een dure bontjas droeg, had gezegd : 'Zo meid, wat heb je daar allemaal voor moeten doen?'
Over hoe hij mij, met 5 zware plateaus in mijn handen, van achteren, ik had hem niet zien aan komen, een knietje had gegeven zodat ik bijna voorover op de grond was gevallen.
Over hoe hij bij vertrek op het vliegveld van Cairo, spoorloos was verdwenen, omdat hij moest checken of zijn bagage wel aan boord werd geladen.
Over hoe hij in Istanbul de pantrydeur had geopend en alle handbagage uit de handen van de instappende passagiers had gegrist en die op het platform had gesmeten. De mensen protesteerden dat er breekbare spullen en/of al hun papieren in die bagage zaten, maar dat kon hem niets schelen, dan moesten ze maar niet van die grote tassen en pakken mee aan boord nemen. Later hoorde ik dat de stationmanager hem had meegedeeld dat het ruim vol zat en dat we veel te zwaar beladen waren en daarom had gedreigd onze crewkoffers van boord te laten halen. Van die mededeling was hij totaal in paniek geraakt! Uiteindelijk, na veel gedoe, werden onze koffers in de cockpit opgestapeld: 9 kleine koffers van ons en 7 grote koffers van hem.

Een paar weken nadat ik mijn rapport had ingeleverd, hoorde ik, dat hem een band was afgenomen, maar dat hij nu als AP naar Cairo vloog. Uiteraard met behoud van senioriteit en salaris ! Wat voor een straf was dat ?

Enige maanden daarna, ik werkte als purser op een vlucht naar CDG, zat hij, als FII, bij mij aan boord. Bij het instappen had hij zijn middelvinger naar me opgestoken en me vierkant in mijn gezicht uitgelachen !

Weer een tijdje later las ik in de krant, dat KLM-purser J.V. op het vliegveld van Cairo was garresteerd en in de gevangenis zat wegens het pogen tot uitvoeren van antiquiteiten, wat ten strengste verboden was.

Of mijn rapport invloed had gehad op deze ontknoping wist ik niet, maar wat ik wèl wist was, dat we hem nooit meer als collega aan boord zouden tegenkomen!

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in het boek "Luchtvaartverhalen", samengesteld door Aart van Wijk.

Terrain Terrain

2011-12-31T12:36:00.001+01:00

TERRAIN...TERRAIN...

20 minuten voor de landing in Wenen liep ik door het gangpad van de DC 9 naar voren en keek ondertussen door de raampjes naar buiten.
Tot mijn verbazing zag ik dat we vrij laag vlogen. Ik keek op mijn horloge om te checken of ik me misschien vergist had in de resterende vliegtijd?
Nee, dat was niet zo, maar toch zei ik tegen de stewardessen ( ik was de purser op die vlucht) dat ze de salestrolley maar snel af moesten bouwen en in de pantry vastzetten. Net op het moment dat ik bij de vliegers wilde gaan informeren hoorde ik door de openstaande deur van de cockpit: "whoop, whoop, terrain, terrain..." Nu had ik die warning al vele malen gehoord, nl. iedere keer als voor de start de checklist gelezen werd, maar nog nooit gedurende een vlucht.
Wat ik wèl wist is, dat het een waarschuwing is dat we te laag vliegen !
Vrij snel daarna werd het Fasten Seatbelt Sign aan gedaan en hield ik mijn PAS-praatje voor de landing.
Nadat de pax waren uitgestapt en de vliegers klaar waren met hun werkzaamheden, vroeg ik aan ze wat er aan de hand was geweest ? Hoezo ? Nou, die terrain-warning bijvoorbeeld ? Och.. de captain wuifde luchtig met zijn hand, dat kwam wel meer voor bij de approach op Schwegat....!
Mmmm.. Ik vertrouwde hem niet. Als dat werkelijk het geval was waarom had hij mij dan, als purser op deze vlucht, niet daarover gebriefd ? En waarom had hij de cockpitdeur open laten staan, zodat de pax op de eerste rijen deze omineuze warning ook konden horen ?

De volgende dagen vroeg ik aan iedere nieuwe cocpitcrew of het waar was dat een terrain-warning kon voorkomen bij de approach op VIE Airport ? Nee hoor, waarom wilde ik dat weten ? Ik vertelde ze mijn verhaal.
Eén van hen probeerde me gerust te stellen. Als er zoiets gebeurde moest er een 'incidenten-rapport' geschreven worden en als er een fout was gemaakt, kon dat hele vervelende consequenties voor de betreffende vlieger(s) hebben.
Dat zal wel, maar mijn vertrouwen in de samenwerking tussen de cockpitcrew en het cabinepersoneel had toch wel een deuk opgelopen en de captain in kwestie? Die bekeek ik sindsdien met geheel andere ogen.

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in het boek "Luchtvaartverhalen", samengesteld door Aart van Wijk.

Standby op Oudejaarsavond

2011-12-27T12:54:00.000+01:00

Op 31 december 1973 waren we, 's morgens vroeg, vanuit Lissabon in Caracas aangekomen. Omdat we de volgende nacht al weer door moesten vliegen naar Lima werd besloten om de jaarwisseling op de Nederlandse tijd ( 19.00 L.T.) te vieren op de kamer van een stewardess ( die op deze reis bij de purser sliep,) zodat de vele rokers onder ons geen schuldgevoel hoefden te krijgen. Als we dan allemaal een uurtje eerder kwamen konden we bovendien luisteren naar de oudejaarsconference van Wim Kan op de wereldontvanger van de BWK.

Op de afgesproken tijd kwam ik de kamer binnen waar de meeste crewleden zich al verzameld hadden. Ik kon er niet mijn vinger op leggen maar er hing een vreemd sfeertje. Was het omdat de bemanning als los zand aan elkaar hing of omdat de purser en zijn vriendin, die samen in een hoekje sjekkies zaten te draaien, constant in een deuk lagen terwijl er toch niets grappigs te beleven viel?
'Nou ja,' dacht ik, 'het zal wel aan mij liggen.'
Dat was ook zo, want ik voelde me een buitenstaander sinds ik 2 maanden daarvoor door de KLM ontslagen was na het eindigen van mijn 5-jaars contract. Ze wilden geen oude vrouwen aan boord, maar ik mocht nog wel tot mijn 34 ste jaar als standby-stewardess doorvliegen. Dat had als gevolg gehad dat ik mijn senioriteit verloren had en op iedere vlucht dezelfde status kreeg als iedereen die zijn eerste vlucht maakte. Bovendien was mijn financiële toekomst uiterst onzeker geworden, omdat de oliecrisis voor economische problemen zorgde en er in de nabije toekomst minder vluchten zouden zijn, dus minder personeel nodig, met weer als gevolg minder werk voor de standby's . ' Het wordt nooit meer zoals het geweest is,' had MP Den Uyl gezegd. Dat kon ik beamen.

Door de storingen op de radiozender was Wim Kan al slecht te verstaan geweest en met dat constante gegiebel op de achtergrond werd het luistergenot er niet beter op.
Na een half uurtje kreeg ik een onbedaarlijke kriebel in mijn keel en had moeite opkomende hoestbuien te onderdrukken. Tegelijkertijd rook ik een zoete, prikkelende lucht. Op die geur zweefden vage herinneringen mee aan een herberg in Pokhara, Nepal, waar rugzaktoeristen op de banken hingen, high van de op de straat gekochte goedkope hasj. In het tabakszakje van de purser zat vast geen zware van Nelle !
Het was op een gegeven moment niet meer om uit te houden en met een verzonnen excuus verdween ik naar mijn kamer.
Terwijl ik de deur uitliep zong Wim Kan me achterna : 'zuinig over de drempel !'
Alsof ik nog een keuze had.

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in het boek "Luchtvaartverhalen", samengesteld door Aart van Wijk.

Het einde der tijden is nabij !

2011-12-27T12:27:00.000+01:00

Het was rustig aan boord van de DC8-63 en de purser met de grote zwarte snor kwam naar achteren om even een praatje met me te komen maken. Na de gebruikelijke oppervlakkigheden over ons beroep te hebben uitgewisseld, vroeg hij me of ik in God geloofde ? Ik geloofde eigenlijk helemaal niks en sinds ik vloog en overal ter wereld verschillende culturen en geloven had leren kennen, was ik alleen maar in mijn idee gesterkt dat religie zeer plaats gebonden was. Zo geloofden mensen in God, Adonai, Allah, Boeddha, Vishnu, Tao, Mao, Marx , Manitou, Mormon en Mammon, om maar een paar van de geloven op te noemen, al naar gelang op welke plek ze op deze aarde geboren waren. Verder was ik me bewust van het feit dat het onverstandig zou zijn om over religie te praten, want voor je het wist sprak je met iemand die in Lou de Palingboer was, of een goeroe in India had, of geloofde dat alles "begeesterd" was, dus probeerde ik me, zo veel als mogelijk was, diplomatiek op te stellen door te zeggen dat ik het niet wist, maar dat er zeker wel "iets" zou zijn. De purser liet zich echter niet zo gemakkelijk afschepen. Wist ik wel dat het einde der tijden nabij was, dat Jezus terug zou komen op aarde en dat alleen Jehovah's Getuigen voor eeuwig met hem in een nieuw paradijs voort zouden leven ? Aha, nu kwam de aap uit de mouw : hij wilde mij bekeren!
Hij had een boekje bij zich en de recentste Wachttoren, die hij me graag zou willen meegeven. Het leek me het beste om ze "dankbaar" te aanvaarden en hem te beloven alles zorgvuldig door te lezen! Wat ik nog gedaan heb ook.
Als samenvatting kon ik het volgende opmaken: ze hebben voor het gemak de bijbel herschreven en de voor hen onwelgevallige dingen eruit gelaten. Ze geloven niet in de evolutie maar in, wat tegenwoordig, "intelligent design" heet. Zo beweren ze dat we niet toevallig op deze aarde met zijn planeten, juist om deze zon draaien, in dit sterrenstelsel ! De aarde zal voor eeuwig blijven bestaan en altijd bewoond blijven, want Jehovah heeft de aarde zodanig in de ruimte gepositioneerd dat we beschermd blijven tegen ontploffende en botsende sterren, bovendien hebben we vanuit ons exclusieve plekje ook nog het beste uitzicht op de rest van het universum ! Ergens in het boekje kwam nog een Fries aan het woord die zeker wist dat de aarde plat was ! Voor alle bewijzen die het tegendeel bewezen had hij wel een fantastische verklaring bij de hand.

Ik heb me niet bekeerd, ondanks het feit dat ik het er mee eens ben dat het einde der tijden eenmaal komt (alleen niet in de nabije toekomst, maar wat is tijd) nl. als onze zon verandert in een rode reus en het zo heet op aarde wordt dat al het leven, zoals we dat nu kennen, onmogelijk wordt.

De purser heb ik nooit meer gezien, zodat me een discussie bespaard is gebleven.

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in het boek "Luchtvaartverhalen", samengesteld door Aart van Wijk.

Haar verhaal

2011-12-27T12:16:00.000+01:00

Een tijdje geleden las ik in de krant dat de KLM een stewardess ontslagen had omdat ze weigerde haar gemillimeterde haar te laten groeien. Een crewcut voor vrouwen? Dat mocht niet.

Dat gedoe met de haardracht, daar had ik tijdens mijn vliegtijd ook mee te maken gehad, alleen niet omdat mijn haar te kort was maar juist het tegenovergestelde en dat mocht ook niet. Het had iets te maken met het feit dat lange haren in de soep konden vallen. Lang haar moest derhalve opgestoken worden en wel zodanig dat het uniformhoedje er nog bovenop paste. Aanbevolen werd een Grace Kelly-rol te dragen, waarvoor je een vulling nodig had die eruit zag als een harige kroket. Het haar werd daar vervolgens omheen gedraaid en met haarspelden vastgezet. Als er geen haartje meer losslierde, wat je kon controleren door met een handspiegel je achterkant in de badkamerspiegel te inspecteren, spoot je een halve bus haarlak erover uit, zodat de wind er geen vat op kon krijgen als we via het platform naar het vliegtuig moesten lopen.
Na een tijdje begon dat opsteken me op te breken omdat het zoveel tijd in beslag nam en ik aan een uur calling-time niet genoeg had. Dus zette ik zelf de wekker, maar dat had weer als nadeel dat ik in geval van vertraging voor niets was opgestaan. Toen ik daar eens over klaagde tegen Mathilde ( Willink) de Doelder, die zelf een heel ingewikkeld bouwsel op haar hoofd droeg, kreeg ik van haar het advies om die rol er de hele reis in te laten zitten en rechtop in bed te gaan slapen......! Zo deed ze het zelf ook, want zij had maar liefst drie uur nodig om haar eigen kapsel in elkaar te frunniken. Door de grote krulspelden die ze er gewoon in liet zitten, leek me dat inderdaad niet zo lekker: horizontaal slapen.

Op een keer in Tokyo liep ik in één van die grote warenhuizen per ongeluk een afdeling binnen waar pruiken werden verkocht. Voor de grap probeerde ik er een paar uit in verschillende kleuren en stijlen. Bij een korte pruik met donkerrode krullen was ik verrast door het effect. Leuk zo'n metamorfose, tegelijkertijd realiseerde ik me dat een pruik dè ideale oplossing zou zijn voor mijn haarproblemen.

Na onze aankomst in Bangkok vanuit Tokyo kwamen, bij mijn binnenkomst in de crewbar, mijn bemanningsleden zich één voor één aan me voorstellen. Ik probeerde ze ervan te overtuigen dat ik in hun crew zat, maar ze geloofden me niet. Ze herinnerden zich niet een blonde stewardess met lang haar aan boord te hebben gezien, dat zouden ze toch heus wel opgemerkt hebben. De captain was zelfs verontwaardigd dat ik me niet aan hem had voorgesteld. Toen ik verklapte dat ik de stewardess was met de donkerrode krullen waren ze stomverbaasd. Ze vonden dat ik helemaal niet op die vrouw, die wel wat van een Ierse had, leek. Sterker nog : ik had zelfs een heel ander karakter !

Zo vloog ik een tijdje met die pruik op. Ik vond het wel interessant om steeds van identiteit te kunnen wisselen, hoewel er wel een paar nadelen aan vast zaten. Zo vonden de buren, die door ieder gaatje gluurden, dat mijn vriend een enorme schuinsmarcheerder was omdat hij er wel drie vriendinnen op na hield: een stewardess met rode krullen, een stewardess met blond opgestoken haar en alsof dat nog niet genoeg was kwam er ook nog een blonde met lang haar over de vloer. Schande...!!!! Zouden die meiden het wel van elkaar weten, vroegen ze zich af ?
Daar moesten we smakelijk om lachen, echter het grootste nadeel was toch wel het fris houden van dat pruikenhaar. Als je na het vliegen thuiskwam hing er zo'n vieze lucht om je heen. Je kleren en haren stonken naar ongewassen en slapende mensen, smerige sigarrettenaslucht en zweetvoeten. Dat kon eenvoudig opgelost worden met water, shampoo en zeep. De pruik reinigen bleek een lastiger karweitje te zijn dan ik had gedacht. Je kon hem wel wassen en watergolven, doch op den duur werd hij daar niet beter van. Integendeel, na een tijdje werden de krullen slap, de kleur dof en de coupe lag eruit.
Ik kon natuurlijk steeds weer een nieuwe pruik kopen, wat een kostbare aangelegenheid beloofde te worden.

Er zat uiteindelijk niets anders op (al probeerde ik wel de grenzen, wat de lengte van mijn haar betreft, op te zoeken, wat me soms op een waarschuwing van mijn divisiehoofd kwam te staan):
de schaar in dat lange haar...!

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in het boek "Luchtvaartverhalen", samengesteld door Aart van Wijk.

Vliegangst

2011-12-26T11:45:00.000+01:00

Onze vlucht naar LAX met een DC 10 zou pas laat, tegen middernacht, uit AMS vertrekken. Eenmaal aan elkaar voorgesteld ging de cabinebemanning luisteren naar de briefing van de purser. We kregen de gebruikelijke mededelingen over indelingsposities, vliegtijd, bijzonderheden over, en de aantallen van de passagiers, maaltijden en de zaken aangaande de flight safety. N.a.v. de laatste begon hij ineens een verhaal te vertellen over die keer toen hij in Nairobi getuige was geweest van de crash met de Lufthansa B747. Hij had daar de afgelopen nacht over gedroomd en in de loop van de dag had hem een steeds sterker wordend gevoel van naderend onheil bekropen. Hij wilde ons niet bang maken, maar na de recente ongelukken van de DC 10 in Chicago en die boven Antarctica was hij toch beginnen te twijfelen aan de veiligheid van het vliegtuig.
De kist zat helemaal vol en we gingen precies op tijd van de startblokken. Eenmaal aan de take-off begonnen leek het wel, door het maximale startgewicht, een eeuwigheid te duren voor we de lucht ingingen. We waren net los van de grond toen we een enorme harde klap hoorden en door de rechter crewdeurraampjes, die helaas hoog boven onze hoofden zaten zodat we buiten niets konden zien, ontwaarden we een felrode gloed. Mijn eerste reactie was : we vliegen nog, dus bleef ik rustig zitten en wachtte af.
De collega die op het klapbankje tegenover me zat, begon breeduit te glimlachen. Ik vroeg haar wat er te lachen viel.
Ze zat met haar gezicht naar de passagiers toegekeerd en zei nauwelijks hoorbaar : "Alle passagiers zijn opgestaan", maar haar geglimlach werd teniet gedaan door de purser, die luid "stall, stall " begon te roepen. Hij maakte zijn riemen los, stond op, en wilde naar de cockpit gaan. Omdat ik van een eerder incident had geleerd, dat in een dergelijk geval er juist niet naar de cockpit moet worden gegaan, omdat de crew het daar dan veel te druk heeft, probeerde ik hem tegen te houden. Hij luisterde niet en een paar collega's en ik probeerden hem gerust te stellen en verzekerden hem, dat we gewoon vlogen en dat de gezagvoerder ons, en de passagiers, zou vertellen wat er aan de hand was zodra hij daarvoor de tijd zou hebben. De purser stribbelde tegen en bleef "stall, stall'', roepen, alsof dat hielp.
Gelukkig hoefden we niet lang te wachten op een telefoontje uit de cockpit, waarin ons werd uitgelegd, dat we inderdaad een 'stall' hadden gehad in motor 3 en dat we nu op twee motoren terug zouden keren naar AMS, maar vanwege de volle kerosinetanks eerst brandstof gingen dumpen in de Noordzee, wat een paar uur in beslag zou nemen. Ze stelden voor dat we met onze service zouden beginnen. Het zou bovendien een geruststelling voor de passagiers zijn als ze zagen dat we gewoon aan het werk gingen. Daarna informeerde de gezagvoerder de passagiers over de stand van zaken..
Die waren, evenals de purser, er niet helemaal van overtuigd dat alles inderdaad wel zo in orde was als de gezagvoerder beweerde, maar de meesten lieten zich door ons overhalen om toch maar wat te eten en te drinken. De purser bleef in een shock op zijn 'station' zitten en de assistent-purser moest zijn taken overnemen.
Na een paar uur stonden we, in het holst van de nacht, weer aan dezelfde gate vanwaar we vertrokken waren. De deur was nog niet open of de purser rende, als eerste, alsof de duivel hem op de hielen zat, van boord. Hij liet het aan de rest van de bemanning over om de honderden passagiers op te vangen, die in de verschillende hotels op en rond het vliegveld moesten worden ondergebracht. Wijzelf werden, nadat alle passagiers verdwenen waren, naar het Sheraton Hotel op Schiphol vervoerd, omdat we met dezelfde machine, zodra motor 3 vervangen was, alsnog naar LAX zouden gaan vliegen.
Hoewel de meeste passagiers die nacht hadden gezworen nooit meer in een DC 10 te zullen stappen, waren ze acht uur later, bijna allemaal weer aanwezig, evenals, tot onze grote verbazing, de purser die de nacht thuis had doorgebracht. Daar moet achter de schermen, door de bazen van de verschillende vliegdivisies, over gesproken zijn, maar wij namen aan dat onze gezagvoerder hem weer geaccepteerd heeft. Ons werd niets meegedeeld.
De purser zelf deed net alsof er niets aan de hand was geweest, maar ons vertrouwen in, en respect voor, hem was volkomen verdwenen. Bovendien vroegen we ons af of, als één van ons zoals hij zou hebben gereageerd, zij/hij ook zo coulant zou worden behandeld en niet wegens verregaande ongeschiktheid op non-actief zou zijn gesteld of zelfs ontslagen. Hij had gewoon geluk gehad dat hij, toevallig, een paar hele ervaren collega's om zich heen had gehad.
Gelukkig kwamen we, zonder verdere problemen, veilig in LAX aan.
De purser ? Die heeft gewoon doorgevlogen tot zijn pensioen.

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in het boek `Luchtvaartverhalen´, samengesteld door Aart van Wijk

The night Alexander Onassis died

2011-12-26T11:26:00.001+01:00

Het was de nacht van 22 januari 1973.
We vlogen met een B 747 van Beirut naar Amsterdam met een tussenstop in Athene.
De co-piloot nodigde me uit om de landing die hij zou maken op Athene Airport, mee te maken in de cockpit.
Toen ik de cockpit binnenkwam werd ik gebriefed, hoe ik mij moest gedragen, etc.
Ja, ik wist het al van de vorige keren: wat er ook gebeurde, ik zou geen kik geven.
Alles verliep prima en we vlogen al boven de landingsbaan, klaar voor touchdown, toen ineens vol gas werd gegeven en we weer de lucht ingingen.
Door de cockpitramen zagen we links, rechts en voor ons bliksemschichten, en de landingslichten van het vliegtuig beschenen de cumuluswolken waar we nu dwars doorheen vlogen, met als gevolg dat het vliegtuig flink door elkaar werd geschud.
De captain vroeg aan de co-piloot of hij zich er bewust van was dat er in de buurt hoge bergen waren ? Ja, daar was hij zich bewust van.
Na een paar minuten vloog de cockpitdeur open en stormde de purser binnen. Hij riep dat alle passagiers in paniek waren en of de captain hem kon vertellen wat hij om moest roepen?
De captain die een Engelsman was zei zonder zich om te draaien : "Get out of here, when I have the time I will inform the passengers".
De purser droop weer af en we vlogen nog een half uur door spectaculaire wolkenformaties. Na twintig minuten legde de captain via de PAS aan de passagiers uit dat een onverwachte sterke staartwind het noodzakelijk had gemaakt een doorstart te maken. We landden daarna veilig op het Atheense vliegveld.

De volgende avond, toen ik thuis de krant opensloeg, las ik dat die bewuste nacht de zoon van Aristoteles Onassis, Alexander, in slecht weer met zijn vliegtuigje was neergestort op het vliegveld van Athene.

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in het boek `Luchtvaartverhalen´ , samengesteld door Aart van Wijk

Driemaal Kaa. Uu. Tee.

2011-12-26T11:05:00.000+01:00

Het was 29 maart 1977 en we waren 'ready for take-off'.
Langzaam draaide de B747 de startbaan op. Ik zat op de crewseat bij deur 14 en keek naar buiten. Er was niet veel te zien, groen gras met daarboven mist, niets ongewoons voor de tijd van het jaar.
Ik was die ochtend opgeroepen. De coördinatie had me gezegd dat ze wel wisten dat ik twee dagen daarvoor teruggekomen was uit Mexico, maar ze hadden geen enkele 'standby-stewardess' bereid gevonden die wilde vliegen, want iedereen was nog in een diepe shock na het verschrikkelijke ongeluk op Tenerife, 36 uur daarvoor. Maar ik vloog al wat langer en had veel ervaring dus hadden ze gedacht...
Ja hoor, ik ging wel. Geen probleem.
De motoren werden op volle kracht vooruit gezet en we rolden steeds sneller over de baan naar het ' point of no return'. Behalve het geluid van de motoren was het doodstil in de kist. Ik keek naar de passagiers op de rij voor me. Ik zag dat de mevrouw in het midden haar handen om de stoelleuningen geklemd had. Haar gezicht was lijkbleek geworden.
Het had een routine-vlucht moeten zijn, maar vanaf eergisteren zou alles anders zijn. Allerlei beelden en stemmen van mijn omgekomen collega's waaiden door mijn hoofd:

-Het gezicht van Klaas,'s morgens vroeg op de crewborrel in een donkere kamer van Hotel Florida in Lissabon, na aankomst uit Caracas.-
- Een koude winternacht in Tokyo. Sukiyaki.en sake. Bert en ik die een wedstrijdje doen wie het meeste sake kan drinken zonder dronken te worden. Zo worden de èchte tijgers van de papieren gescheiden, had hij gezegd. Hij had gewonnen.
- Zomernacht in New York. Klamme hete stadslucht, geuren van shoarma, hotdogs en pretzels, walmen van de ondergrondse die uit de roosters op de trottoirs omhoog stijgen, de constant loeiende politiesirenes. We lopen lacherig op de 42ste straat een blue movie-tent binnen.
"Heb jij wel eens een blue movie gezien ?" had Bert gevraagd.
"Nee, ik niet."
" Je bent niet in NY geweest als je die niet één keer gezien hebt, net zoals de 'Rockettes' en de 'Empire State Building '. "
" O ja ? OK.. ! "
Een hokje met een paar stoelen en een klein schermpje waardoor we naar een soort striptease kijken. Net als het spannend belooft te worden, schuift een irritant gordijntje ervoor. Gauw quarter erbij in de veronderstelling dat we nu het vervolg te zien zullen krijgen. Niks hoor. Nieuw filmpje. Na een paar dollar te hebben gespendeerd zijn we maar ergens een biertje gaan drinken, om onze verhitte hoofden wat af te koelen.-
- Met mijn maatje Marcelline, een hete zondagmiddag, lopend op 5th Ave. Daarna zittend op een beschaduwd plekje in het Central Park.-
- Het balkon van het Riviera Hotel in Beirut met uitzicht op de Corniche en de Middellandse Zee. Helen en ik, die met onze echtgenoten een aperitiefje drinken. We zouden vier dagen in Beirut gaan slippen en hadden grootse plannen gemaakt. Het briefje dat we, vlak na aankomst uit BKK, onder onze deuren hadden gevonden, met het bericht dat we vannacht al naar huis moesten vliegen met een DC 8-63, die met pech door het Midden Oosten aan het zwerven was. De radiocassetterecorder, die ik op die reis in SIN had gekocht. Ik had hem aangezet met een draaiende cassette erin, zonder dat de anderen het gemerkt hadden, om te checken of de microfoon goed werkte. Bij het later afdraaien horen we onze vier opgewonden stemmen die, door elkaar heen, allerlei boze verwensingen in de richting van de onzichtbare KLM-er roepen die, uitgerekend ons, eruit had gepikt om op die vlucht in te vallen.
" Ik vind het een schandaal ! Die man zou verboden moeten worden ! Ik pik het niet langer, ik ga staken" , riep Helen. "K..,k..,k..!" schalde mijn stem luid en krachtig door de luidspreker.We hadden de slappe lach gekregen. De microfoon werkte goed !
Natuurlijk hadden we die nacht gewoon, met onze mannen die nauwelijks 24 uur in Beirut waren geweest, aan boord gezeten en waren een aantal uren later, op drie motoren, op SPL geland.
Het restaurant in Bergen Binnen, waar we een paar dagen later samen zijn gaan eten.
Het cassettebandje dat ik daarna nooit meer beluisterd heb en nu ook nooit meer zou doen.-

Achter onze rug ging de cockpit als eerste de lucht in, gevolgd door de rest van het vliegtuig. Hier...op dit moment... Het was te verschrikkelijk om te denken aan wat er toen gebeurd moet zijn.
Ik keek naar de mevrouw voor mij. Haar knokkels waren spierwit geworden en ik las de doodsangst in haar ogen. Ik overwoog even om iets tegen haar te zeggen, maar wat ? We vliegen nog, dus alles is in orde ?... Of : het gebeurt maar zelden dat er twee ongelukken met dezelfde maatschappij... Maar dat was helemaal niet waar..We waren machteloos en afhankelijk van de expertise van de cockpitcrew en de samenlopen van omstandigheden.
De verlichting van het ' fasten seat belt sign' ging uit. Ik stond op en liep naar de pantry. Voor ons was het weer ' business as usual ' .
K..,k..,k...

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in het boek `Luchtvaartverhalen`, samengesteld door Aart van Wijk.

Een aardige bal

2011-12-24T17:46:00.000+01:00

Het was al laat in de nacht geweest toen we, na aankomst in Karachi, in de ongezellige crewroom van het Midway House nog even iets dronken.
De purser, we zullen hem hier Piet noemen, vroeg of er misschien mensen geïnteresseerd waren om, later op de dag, een partijtje tennis te spelen.
Dat vond ik leuk, want ik had jarenlang mijn racket langs de route meegesleept maar zelden andere spelers aangetroffen. De copiloot en de BWK tennisten ook en we spraken af om elkaar om 17.00 uur op de baan te ontmoeten.
De purser schepte nog even op over hoe goed hij was en dat hij betwijfelde of het voor hem wel de moeite waard zou zijn om met ons te gaan tennissen want hij speelde een aardig bal, al zei hij het zelf !
Even overwoog ik of ik zou vertellen dat ik vroeger in de top 50 van de KNLTB-ranglijst had gestaan, of dat ik in de beginjaren van mijn vliegtijd nog de kampioene van de KLM en die van Libanon had verslagen. Ik besloot echter om mijn mond te houden, want als ik de laatste tijd meer dan één keer per jaar een racket had vastgehouden was dat veel geweest; misschien kon ik wel helemaal niet meer tennissen ..?

Volgens afspraak verzamelden wij ons rond 17.00 uur op de baan. Ik zorgde ervoor dat ik tegenover de purser kwam te staan en mijn partner werd de copiloot.
Al tijdens het inslaan ontdekte ik dat de purser het niveau bezat van een gemiddelde 4e klas op zaterdagmiddagcompetitiespeler. De andere twee waren "houthakkers", zoals we de spelers noemen, die nog nooit een tennisleraar hebben gezien en bij gebrek aan techniek hun racket als een soort (strijd)bijl hanteren.

Toen de lucht van geel-bruin naar oranje-rood verkleurde, de muezzin op de moskee opriep voor het avondgebed en naast de baan de bearers en de sweepers neerknielden met hun achterwerk naar het oosten gericht, hadden de copiloot en ik gewonnen.
De purser verliet met het gezicht van een oorwurm het veld en terwijl hij boos wegliep beet hij ons nog toe dat we er geen hout van konden! Dat zette kwaad bloed bij de andere twee : wie dacht ie wel dat ie was ? Björn Borg ?

Op weg naar Bangkok kwam ik even in de cockpit kijken. De copiloot draaide zich om en vroeg lachend :
'En...? Hoe gaat het met Pietje Borg, is tie nog steeds boos ?'
'Ja hoor. Ik heb hem nog een revanche op de baan van Plaswijck aangeboden, maar hij zegt dat hij zijn slag niet op ons gaat verpesten!'

In Bangkok vonden we, op onze zoektocht naar een vervanger voor Pietje Borg, de captain van een andere bemanning bereid voor hem in te vallen.
Die speelde ècht een aardige bal !!

Dit verhaal werd eerder gepubliceerd in het boek "Luchtvaartverhalen", samengesteld door Aart van Wijk.

Lucratieve handel

2011-12-24T17:33:00.003+01:00

Het zweet parelde op het gezicht van de AP, zijn handen trilden en hij zag lijkbleek.
We waren net opgestegen vanuit Brazzaville om naar Johannesburg te vliegen en omdat het nog zo vroeg in de ochtend was, kon ik me niet voorstellen dat hij last zou hebben van de warmte ! Ik maakte een opmerking tegen de hofmeester KV, die samen met hem drie maanden gestationeerd stond in Brazzaville, of hij wist of de AP de avond tevoren misschien te diep in het glaasje had gekeken ?
"Nee, nee," stelde hij me gerust, "ik heb hem echter net wel een dubbele wodka laten drinken omdat ie helemaal op is van de zenuwen, maar het is iets anders...! "
"Nou wat dan...?"
Wat bleek ? De AP had drie koffers bij zich ! Omdat we maar drie uur in JNB zouden verblijven was dat natuurlijk wel vreemd, dus zag hij eruit of hij net een hartinfarct had gehad uit angst dat de douane die koffers zou willen controleren na onze aankomst op het vliegveld !
"Wat zit er dan in die koffers ? " vroeg ik nieuwsgierig.
De hofmeester keek even snel om zich heen of er iemand meeluisterde en fluisterde toen achter zijn hand :"Diamanten! Van het geld wat hij met deze smokkel verdient bouwt hij steeds grotere huizen in Nederland !"
Tja, nu snapte ik het wel dat de AP als een trillend espenblaadje de koffie stond te serveren.
In JNB aangekomen stonden we allemaal braaf naar de drie koffers te kijken, die door de bagage-afhandeling op de balie waren gezet.
Of we nog iets hadden aan te geven, vroeg de douane? De captain ontkende dat. Hij zei dat onze kleren er in zaten, zodat we niet in ons uniform boodschappen hoefden te doen. We werden, tot ons aller opluchting, doorgewuifd. Pffffffff...!!
Op de terugweg zaten die koffers ook weer vol, nu met vlees en groenten ( w.o. veel champignons) voor restaurants in Brazza.
Het scheen dat deze bedrijvigheid van de ene gestationeerde bemanning op de volgende werd overgedragen. De winstmarge was ondertussen van 10, 20, 40, naar 100% opgeschroefd !
Eenmaal veilig door de douane in Brazza werd, voor de tweede keer die dag, opgelucht adem gehaald. Dat moest gevierd worden met champagne en kaviaar, taxfree geleverd door de Amerikaanse vertegenwoordiger van de UN ter plaatse.

Een paar maanden later hoorde ik dat een hofmeester KV, die daarna in Brazzaville was gestationeerd, op staande voet was ontslagen omdat hij vanaf SPL kratten Schotse whisky had proberen te smokkelen.
Maar over die diamanten ? Nooit meer iets van gehoord !

Dit verhaal werd eerder gepubliceerd in het boek "Luchtvaartverhalen", samengesteld door Aart van Wijk.

Shithouse Joe

2011-12-24T17:23:00.001+01:00

De captain en de BWK gingen samen uit winkelen in Tokyo en ik liep een stukje met ze mee. Naast het Imperial Hotel zat een zaak waar ze electronische artikelen verkochten en omdat die laatsten in Japan goedkoper waren dan elders ter wereld (en in deze winkel gaven ze bovendien nog een speciale korting aan KLM-ers,) gingen ze daar hun inkopen doen. Wat de voor- en nadelen waren van de verschillende receivers, speakerboxen, etc. interesseerde me niet zo, maar geduldig luisterde ik naar de commentaren van de mannen. Wie weet had ik er later nog wat aan !
De BWK had een beetje moeite met kiezen, zou hij deze..., of toch liever die...en was er ergens op de wereld misschien nog een goedkopere te vinden ? De captain werd duidelijk geïrriteerd door de besluiteloosheid van de BWK en zei sarcastisch:
'weet je wat jij moet doen, je moet die maar kopen ( hij wees naar een apparaat) want die is zo eenvoudig te bedienen, dat zelfs jij het begrijpt!'
De BWK reageerde daar niet op. Hij zei dat hij even koffie ging drinken om er rustig over na te kunnen denken en verliet het pand.
De captain wendde zich tot mij en zei:
'die vent is zó stom...weet je wat zijn bijnaam is ? " Shithouse Joe" en weet je waarom, omdat hij het klachtenboek aan boord helemaal volschrijft met allerlei details over de mankementen van, aan en in de toiletten.'

Nu was er natuurlijk altijd van alles mis met de toiletten, daar kon ik uit eigen ervaring over meepraten. Wij stewardessen werden verondersteld regelmatig de W.C. 's te controleren en schoon te maken. Het leek verdorie wel alsof de mensen, als het hun eigen toilet niet is, zich niet meer verantwoordelijk voelen voor "het kleine kamertje" en zich niet generen om het zo smerig mogelijk achter te laten voor de volgende passagier. Echt, wat we daar zo nu en dan aantroffen was te onsmakelijk voor woorden en niet zelden misselijkmakend. Voor de schoonmaakbeurt waren er wel speciale plastic handschoenen aan boord (maar geen schoonmaakmiddelen, dus van echt reinigen kon absoluut geen sprake zijn) en een verstopt toilet kreeg je daarmee al helemaal niet gerepareerd. Al gauw kregen we de raad van de BWK 's om in dat geval een kleerhangertje te pakken en met het uiteinde de boel door te steken. Als dat ook niet meer hielp, dan was de enige oplossing om het toilet af te sluiten, wat extra lange rijen gaf voor de overige toiletten met als gevolg weer meer verstoppingen!

Maar goed, ik begreep nu waarom de andere bemanningsleden me voor deze captain gewaarschuwd hadden. Ze hadden gezegd dat hij nogal onaangenaam uit de hoek kon komen en daar was ik zojuist getuige van geweest. Gelukkig gedroeg hij zich tegenover mij zeer beminnelijk.

Later aan boord kregen we al gauw problemen met een verstopt toilet, waar zelfs het kleerhangertje niet meer tegen hielp !
Ik meldde het bij de BWK, die me antwoordde dat hij het in het klachtenboek zou opschrijven, waarop de captain zich omdraaide en me veelbetekenend aankeek.
Ach ja... die arme BWK... maar...
wie schrijft, die blijft, zullen we maar zeggen!

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in het boek "Luchtvaartverhalen", samengesteld door Aart van Wijk.

Oorlogstrauma

2011-12-20T11:58:00.000+01:00

'Kom maar hier naast me zitten.'
Ik stond in de deuropening van de kamer waar de crewborrel gehouden werd. De captain, de immer stoere John Rose, wees op een lege stoel naast hem en ik baande me een weg tussen de overige crewleden door, die allemaal al, met een drankje in de hand, druk in gesprek waren. Ik ging naast John zitten en we praatten wat over koetjes en kalfjes.
Hoe we erop gekomen zijn weet ik niet precies meer, maar ik begon hem te vertellen dat ik op deze reis een boek gelezen had dat diepe indruk op me had gemaakt nl. : 'Slaughterhouse Five' van Kurt Vonnegut. Het boek vertelt het verhaal van een Amerikaan uit New York City, die in WO II een dusdanig oorlogstrauma heeft opgelopen dat het zijn hele leven vernietigd heeft. Hij werkte als PoW in Dresden in een abattoir ( Schlachthaus Fünf) toen de bommen op de stad begonnen te vallen. Hij schuilde met een paar mensen in een koelcel en na een paar dagen waren ze eens voorzichtig naar buiten gegaan om op zoek te gaan naar eten en drinken. Toen zagen ze de totale verwoesting van de stad en de ontreddering van de mensen, die het bombardement en de daarop gevolgde vuurstorm, overleefd hadden. Om mijn verhaal kracht bij te zetten vertelde ik vervolgens dat dit boek eigenlijk een aanvulling was op een ander boek dat ik, over het bombardement op Dresden, had gelezen nl.: 'Het stenen bruidsbed' van Harry Mulisch. In dit boek zit de hoofdpersoon niet in de stad beneden, maar boven in de lucht als jonge Amerikaanse piloot die samen in een konvooi met zijn collega's naar Dresden vliegt om daar hun bommen los te laten. Hij beschrijft hoe ze laag boven de stad, over de huizen, scholen, kloosters en kerken vliegen en zien hoe de nonnen, priesters, kinderen en volwassenen, met de ogen en monden wijd opengesperd, in paniek naar buiten rennen. Ze maken zelfs grappen met elkaar en gooien nog wat laatste bommen in de rivier waar veel mensen, vóór het vuur uitgevlucht, ingesprongen waren... Plotseling zag ik dat de ogen van John vochtig werden. Toen ik nog beter keek zag ik, hoe een paar tranen langzaam over zijn wangen naar beneden gleden.
'Wat is er?' vroeg ik geschrokken.
'I was one of them.'
Ik verontschuldigde me meteen, want als ik beter had nagedacht, had ik natuurlijk, door het leeftijdsverschil tussen ons, kunnen weten dat hij als piloot actief zou kunnen zijn geweest in WO II.
Nee, dat had ik natuurlijk niet kunnen weten, vond hij, want hij praatte er immers nooit over, maar ook hìj had een oorlogstrauma opgelopen want hij leed sinds die tijd aan slapeloosheid en als hij al sliep had hij last van de vreselijkste nachtmerries.
Hoe moet je op zo'n verhaal reageren ? Ik wist het niet, dus praatten we nog wat door over zijn carrière na de oorlog, en hoe hij bij de KLM terecht was gekomen.
Hij schonk zichzelf nog maar eens een stevig glas whisky in, misschien om later beter te kunnen slapen, en ik nam nog een glas wijn.
Van deze ervaring heb ik geleerd dat je als je een boek wilt bespreken, je eerst na moet denken of de persoon aan wie je het vertelt, niet onverwachts zelf de hoofdpersoon van het boek had kunnen zijn.

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in het boek "Luchtvaartverhalen", samengesteld door Aart van Wijk

The gay guide of the world

2011-12-20T10:49:00.005+01:00

Het moet in het begin van de negentiger jaren zijn geweest dat ik, uit verveling, aan het zappen was voor mijn televisie. Plotseling zag ik een bekend gezicht ! Hé, was dat niet steward H met wie ik in 1983 Kerstmis had gevierd in Bangkok ? Ja, hij was het, maar hij zag er niet al te best uit. Dat klopte ook, want het programma ging over de omgang tussen AIDS-patiënten en hun "buddy's" en hìj was de AIDS-patiënt.

Hoe ironisch, want ik herinnerde me die kerstreis nog heel goed en ook de conversatie, die we 's nachts op de gang van Plaswijck met elkaar hadden gevoerd.
Ik was omstreeks middernacht uit de bar gekomen om naar bed te gaan, want we hadden 's morgens vroeg "calling-time" om een op-en-neertje naar Hongkong te doen, toen ik hem op de gang was tegengekomen, op weg naar buiten.
"Hé," waar ga jij naar toe ?" had ik hem gevraagd.
"Ik ga nog even de stad in," had hij me, met een twinkeling in zijn ogen, geantwoord.
"Ok, maar we hebben morgen wel een volle bak, dus ik wil geen excuses van je horen als je je niet goed voelt, want je moet keihard werken."
"Ja, dat weet ik."
"Kijk je wel een beetje uit ?"
"Ja, moeder." En daar ging hij.
Hoofdschuddend keek ik hem na. Waar was hij mee bezig ? De berichten over een nieuwe ziekte genaamd "AIDS" , die vooral onder homofiele mannen scheen voor te komen, hadden ons ondertussen bereikt en het eerste geregistreerde slachtoffer was een Canadese steward geweest.
Ik herinnerde me al die andere keren dat ik collega's midden in de nacht was tegengekomen op weg naar een homo-bar, op het moment dat ik naar bed ging.
Daar was bijvoorbeeld die steward geweest, die op zijn eerste reis naar Houston, terwijl wij na aankomst in het hotel nog een beetje in de hal stonden te treuzelen, reeds omgekleed uit de lift was gekomen, duidelijk op weg naar iets of iemand.
"Ken jij soms iemand in Houston ?" hadden we aan hem gevraagd.
"Nee hoor, ik ga naar een bar."
"Welke bar dan en hoe kom je aan het adres ?"
"Nou gewoon, uit de 'Gay Guide of the World' die heb ik altijd bij me."
Dat was de eerste keer dat ik van die gids hoorde.
Op een reis naar Sydney in 1984 ( de vlucht naar Sydney stond onder de collega's bekend als de 'Gay-Express') , had ik een beetje ruzie gekregen met een steward. Iedere nacht van de week die we er slipten, bezocht hij homo-bars. Toen ik hem op een nacht bij de lift van het hotel tegenkwam, ik ging naar bed en hij ging uit, had ik hem verteld dat ik in de krant gelezen had dat 80% van de homofiele mannen in Sydney met HIV besmet waren en dat hij een beetje voorzichtig moest zijn. Hij werd kwaad, want waar bemoeide ik me mee, hij wist het allemaal beter, hem kon niets overkomen !
Nu, na zoveel jaren, besef ik pas dat we, als vliegend personeel, getuige zijn geweest van één van de oorzaken waarom AIDS zich zo snel over de hele wereld kon verspreiden.

Alle mannen in dit verhaal zijn gestorven aan AIDS.

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in het boek "Luchtvaartverhalen", samengesteld door Aart van Wijk

Pipa de clown

2011-12-20T10:43:00.003+01:00

PIPA DE CLOWN.

Om de verveling te verdrijven, want het Holiday Inn Hotel 'La Seigneurie' in Montreal lag midden in een industriegebied waar niks te beleven viel, namen 4 stewardessen één van de drie Volkswagen Kevers (die tot de beschikking van de crews stonden) en reden over de highway naar een shopping-mall ergens in de buurt.
Daar aangekomen splitsten we ons op en ik ging samen met H. een groot warenhuis binnen. Daar slenterden we een beetje doelloos rond want we hadden geen van tweeën iets op ons boodschappenlijstje staan. H. stond stil bij de cosmetische artikelen en rommelde wat tussen de poedertjes, mascara's en lippenstiften. Ik keek een beetje afwezig toe, tot ik ineens zag ik hoe ze snel één doosje met rouge, één met oogschaduw en een lippenstift oppakte en in haar handtas stopte.
'Hé, wat doe je nou ?' schrok ik.
'Heb jij dan nog nooit eens iets gejat ? ' lachte ze.
'Nou, op school deed ik dat al hoor, ' vervolgde ze, ' het geeft een enorme kick, zou jij ook eens moeten proberen!'
Ik prakkiseerde er niet over om voor een lippenstift mijn baan op het spel te zetten. Met dit argument probeerde ik haar over te halen de spullen weer terug in de schappen te leggen of er voor te betalen. Dat vond ze stom en liep van me weg in de richting van de uitgang.
Zouden ze mij als medeplichtige oppakken als zij werd gearresteerd wegens winkeldiefstal ?
We passeerden echter zonder problemen de deuren en zij maakte uitgelaten een rondedansje op de parkeerplaats.
Op de terugweg naar het hotel haalde ze de gestolen spullen uit haar tas en smeerde met de rouge twee vurig oranje cirkels op haar wangen, met de oogschaduw verfde ze haar oogleden, van onder de ogen tot aan de wenkbrauwen, knalblauw en daarna tekende ze met de lippenstift een felrode clownsmond. Zo uitgedost hing ze, gierend van het lachen, voor de achterruit en wuifde naar de achter ons rijdende auto's.
Terug in het hotel ontmoetten we de crew, die net uit Mexico was aangekomen, waar haar beste vriendin P. ook bij zat. In de crewroom haalde ze de make-up artikelen uit haar tas en vertelde aan de aanwezige crewleden over haar "stunt". Tot grote verbazing van iedereen sloeg P. nu ook aan het schilderen zodat ze er even later uitzagen als twee Pipa de Clowns !
Na enige alcoholische versnaperingen werden de dames steeds baldadiger en begonnen plannen te smeden hoe ze de boel, die avond, eens lekker op stelten zouden gaan zetten.
Daar heb ik maar niet meer op gewacht.

Dit bericht is eerder gepubliceerd in het boek "Luchtvaartverhalen", samengesteld door Aart van Wijk

Originele approach

2011-12-19T12:19:00.002+01:00

ORIGINELE APPROACH

Behoorlijk moe stonden we, na aankomst van een lange vlucht, in de hal van ons hotel in Sydney. Nadat ik de sleutel had ontvangen wilde ik zo snel mogelijk naar mijn kamer. Net toen ik de lift in wilde stappen werd ik ingehaald door de co-piloot.

"Vanavond vanaf 6.00 uur is er een crewborrel op mijn kamer," zei hij, "kom je ook ?"

"OK, bedankt, als ik niet te moe ben zie je me wel !"

Ik was ruimschoots voor die tijd wakker en zo even na zessen, ging ik met mijn flesje wijn op weg naar de kamer van de co-piloot.

Toen ik zijn kamer naderde, vond ik het vreemd dat ik geen geluid hoorde en de deur stond ook al niet open. Nou ja, misschien was ik de eerste, dus klopte ik aan. De deur vloog onmiddellijk open en de co, een badhanddoek nonchalant om de lendenen geknoopt, maakte een zwierige zwaai met zijn arm en ging een pas opzij om mij door te laten.

"Eh, sorry..., ik heb me zeker in de tijd vergist," reageerde ik, en wilde me omdraaien.

"Wacht," riep hij met een olijke blik in zijn ogen, " ik heb maar één bal, wil je hem zien ?"

Ik schoot in de lach, want dat riep bij mij associaties op aan kermisattracties zoals de vrouw met de baard, of het kind met de twee hoofden.

"Nee, dank je," weerde ik af, " is die crewborrel eigenlijk wel bij jou op de kamer?"

"Op de kamer van de captain om 7.00 uur, wil je ècht mijn bal niet zien ?"

"Ga jij je nou maar aankleden, ik zie je daar straks wel !"

De hele verdere reis hebben we niet meer over het voorval gepraat.

Op Schiphol kwam hij afscheid van me nemen.

"Toch jammer dat je mijn bal niet wilde zien," zei hij, "want je hebt wat gemist hoor, maar misschien wil je hem wèl op onze volgende reis zien ? "

Ondanks mijn reserves, moest ik lachen om zoveel doorzettingsvermogen.

"Als je me niet gelooft...er is zelfs een limerick op mijn bal gemaakt!"

"O ja ? Die heb ik nog nooit gehoord !"

Hij citeerde:

"There was a young man from Devizes

Who had balls of different sizes.

One ball was small

Almost no ball at all,

But the other was big and won prizes."

Hij gaf me een knipoog en liep door de automatische schuifdeuren het Bemanningencentrum uit. Hij stapte in zijn auto en reed weg; zijn eenzame bal moest hij, onbezichtigd, weer mee naar huis nemen.

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in het boek "Luchtvaartverhalen" , samengesteld door Aart van Wijk

Blaffende hond

2011-12-19T12:14:00.002+01:00

BLAFFENDE HOND.

"Kef, kef, kef...!!" Ik zat met de purser en de AP, ( eind 1969) in een restaurant in Tokyo te eten, toen we plotseling luid geblaf hoorden. Het bedienend personeel hield onmiddellijk op met zijn werkzaamheden en ging de hond zoeken. Onder grote hilariteit van de aanwezigen werd gekeken in alle hoeken en gaten en zelfs onder iedere tafel, maar er was nergens een hond te bekennen. Net toen ze hun zoektocht hadden gestaakt en iedereen weer aan het werk was gegaan, klonk het weer, deze keer wat dringender..."kef, kef, kefkefkef...!!!!!!" Wel allemachtig, ze raakten in totale verwarring. Dat kon toch niet, dat er in dit elegante etablissement, waar keurige whisky-drinkende zakenlieden die geëntertaind werden door hostessen, ( de gerant had bij onze binnenkomst aan mijn mannelijke begeleiders gevraagd of ze misschien een 'hostess' wilden bestellen ?"Nee," hadden de heren geantwoord,"we hebben onze eigen hostess bij ons !" Hij boog diep, maar het was duidelijk dat dat niet de bedoeling was !) zich ergens een hond had verstopt ?

Identieke taferelen speelden zich voor onze ogen af, uiteraard zonder resultaat.

Toen de AP, want hij was het die het gekef van de hond had geïmiteerd, aanstalten maakte om voor de derde keer zijn kunstje uit te halen, zeiden de purser en ik dat het zo wel mooi was geweest. We rekenden snel af en gingen er vandoor, voordat ze erachter zouden komen waar de hond al die tijd gezeten had. Je weet maar nooit of je te maken had met de Yakuza, de Tokyose maffia !

Ik kwam er later achter dat dit incident niet op zichzelf had gestaan, want het bleek dat deze AP het als zijn levenstaak zag om overal en nergens zijn blafkunstje te vertonen. In hotels, openbaar vervoer, disco's, strand, bemanningencentrum, noem maar op, overal waar hìj was hoorde je dat schelle geblaf; "kef, kef, kef...!!" met dezelfde resultaten als in het Tokyose restaurant. Als je het voor de eerste keer hoort is het misschien nog wel aardig, echter ik begon dat geblaf, op den duur, behoorlijk irritant te vinden.

Jaren later waren we eens samen ingedeeld op een lange reis, hij was de purser en ik de AP op die vlucht. Aan boord hoorde ik hem onafgebroken keffen: tijdens het in-en uitstappen, tijdens het uitdelen van de maaltijden en zelfs door het PAS. Na dat een paar trajecten te hebben aangehoord, kreeg ik er plotseling schoon genoeg van. Op een rustig moment vertelde ik hem, dat ik zijn gedrag onvolwassen en onprofessioneel vond en dat hij, naar mijn mening, met dat geblaf op moest houden. Wilde hij blaffen ? OK, maar dan wel in zijn eigen tijd !

Hij reageerde verbaasd, dat was toch leuk, een beetje afleiding voor de mensen ? Jawel, maar hij was niet aan boord om te entertainen...

Hìj vond mij kinderachtig; het geblaf hield echter, vanaf dat gesprek, wel op.

Ik weet niet of hij de rest van zijn carrière gewoon verder heeft geblaft, maar wij hadden in ieder geval, de rest van de reis, geen hond meer aan hem!

Dit verhaal is eerder gepuliceerd in het boek "Luchtvaartverhalen" , samengesteld door Aart van Wijk

Bemanningslid

2011-12-19T12:09:00.001+01:00

BEMANNINGSLID

Ik werd langzaam wakker van dringend getik op een raam. Daar, daar hoorde ik het weer..! Ik probeerde me te herinneren waar ik was. Ik rook de vage petroleumlucht van insecticide, die me terugbracht in mijn kamer van het Midway House te Karachi. Op de tast vond ik het lichtknopje. Mijn reiswekkertje gaf drie uur in de nacht aan. Ik trok mijn kimono aan, liep naar de deur en keek vanachter het gordijn naar wie daar zo hinderlijk stond te tikken. Hè, de bearer? Dat kon toch niet, het was toch morgennacht pas calling-time? Ik deed de deur open en zei tegen hem dat hij zich vergiste. Maar hij luisterde niet. " Quick, memsahib, you come." Ik snapte niet wat hij bedoelde, maar hij bleef die woorden maar, met een zekere urgentie, herhalen. Zou er misschien iets ernstigs met iemand van de bemanning aan de hand zijn ? Ik moest denken aan een paar jaar geleden toen ik ook geroepen was omdat een stewardess met zelfmoordplannen over de gangen had rondgezworven.

Zuchtend trok ik mijn slippers aan en volgde hem op de galerij naar een paar deuren verderop. De bearer bleef staan en wees naar binnen. De gordijnen waren wijd opengeschoven, de lichten aan en de deur stond op een kier. In één oogopslag zag ik het bed met daarop de purser, spiernaakt, met zijn hand stevig om zijn geslachtsdeel geklemd. Hij draaide zijn gezicht naar me toe en keek me van onder halfgeloken oogleden aan.

Ik draaide me om en liep weg. Moest ik, Gvd, voor zoiets uit mijn slaap gehaald worden ? Terug op mijn kamer vloekte ik nog een tijdje door. Ik zat met de vraag waarom hij uitgerekend mìj had laten roepen. Ik piekerde me suf maar kon geen enkele reden vinden, behalve dan dat ik een vage afkeer voor hem voelde en daarom altijd zo ver mogelijk uit zijn buurt was gebleven. Had hij dat opgemerkt en wilde me op deze manier een lesje leren? Of had hij zijn exhibitionistische fantasieën op mij botgevierd ? Was mijn gezicht voor zijn raam wel bevredigend genoeg voor hem geweest?

Tegen de ochtend kwam ik tot de conclusie, dat wat hij ook voor motieven voor zijn actie had gehad, hij daarin geslaagd was:

a) ik had die nacht niet meer kunnen slapen van boosheid en

b) hij had, voor mij, in zijn eentje aan het woord 'bemanningslid' of 'crewmember' een geheel nieuwe betekenis gegeven. Voortaan als ik die woorden hoorde of zag dacht ik aan die hand. Gelukkig maar dat niemand dat aan me kon zien.

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in "Luchtvaartverhalen" samengesteld door Aart van Wijk

bemanning tussen de schapen

2010-12-05T12:34:00.020+01:00

De door de ondergaande zon gekleurde wolken werden door een harde wind voortgedreven en vanuit de boom waaronder ik stond kwam het exotische gekwetter van honderden parkieten. Hier op deze heuvel, ergens in de outback van 'Down Under', bestond de rest van de wereld even niet meer en had ik wel voor eeuwig willen blijven staan.

Helaas, toen het donker werd moest ik wel terug. Ik rende ( door het overvloedige eten was ik maar gaan hardlopen om dat volle gevoel kwijt te raken,) met tegenzin terug naar de farm waar we met vijf bemanningsleden een paar dagen geleden, vanuit Sydney, naartoe waren gereisd. Onderweg zag ik de silhouetten van boer Struan, Willem en Carolien op hun paarden, die een kudde koeien aan het opdrijven waren en, tegen de horizon, Hans, haast zwevend over de hobbels in de weg: een vliegend figuurtje op een motor met zijn blonde haar achter zich aan stromend.

We hadden de afgelopen dagen doorgebracht met het kijken naar de manier waarop de schapen werden geschoren, de koeien opgedreven en de kalfjes, de kippen en de ezeltjes gevoerd.

Als uitstapje hadden we, in een bos op een uitstekend rotsblok gezeten met uitzicht over een prachtige vallei. Pat, de vrouw van Struan had een lekkere picknick voor ons bereid en de bekende Lindemans wijn' in a 5 quart carton' ontbrak natuurlijk ook niet. Onderweg, lopend op het bospad, waren we verrast door een overstekende' Skippy' . Geinig hadden we dat gevonden ! Zo kreeg je vanzelf een Australië-gevoel !

In het woonvertrek van de farm stond een krakkemikkige piano met een honkey-tonk geluid, waar ik, gelukkig, zeker drie uur per dag achter zat. Ik speelde de klassieke stukken waarvan ik het bladpapier had gevonden, maar ook wel songs van de Beatles. Iedereen vond het prachtig, vooral de 1e Arabesque van Debussy, die ik uit mijn hoofd speelde.

Vóór het eten, dat door Pat bereid werd ( zij had een Cordon Bleu-opleiding gedaan) zaten we met een glaasje wijn voor de open haard te genieten. Daarna aten we schapenbout, of schapenribstuk, of schapenfilet,( ja wat anders op een schapenfarm ? ) met nog wat meer wijn.

Daarna werd er gepraat, vooral héél véél gepraat, soms tot in de kleine uurtjes. Tjonge, er was nogal veel trouble op de farm! Daarna sliepen we met zijn vijfen op één kamer ! Wel zo gezellig, want het was behoorlijk koud in de Australische winternacht !

De laatste avond van ons verblijf waren we uitgenodigd om met Struan mee te gaan naar een bijeenkomst van de Rotary Club in zijn dorpje, dat een aantal mijlen verderop lag. De aanwezige boeren vonden het wel interessant! Een airline-crew in hun midden, dat gebeurde maar 1 x in hun leven...!

Ieder van ons moest een voordracht houden over ons werk en ons leven. Ik was daar heen gegaan als Texas Jane, compleet in cowboy-outfit, dus dat moest ik wel op de één of andere manier verbinden met mijn werk. Het was wel gezellig hoor, maar ik moest er niet aan denken dat ik hier zou moeten wonen, wat zou ik me vreselijk vervelen !

Op de terugweg, reden we in onze gehuurde auto langs een wijnproeverij. Mmmm...Jammer dat we niet meer flessen konden meenemen dan we konden dragen. Tenslotte moesten we ook nog met de trein.

Na vier dagen op de farm te hebben doorgebracht kwamen we weer, een aantal ervaringen rijker, terug in de bewoonde wereld! We realiseerden ons voor de zoveelste keer wat een fijne baan we eigenlijk hadden, want zouden we zelf boer(in) zoals Struan en Pat willen zijn ver weg van de 'beschaving', met als enig gezelschap de dieren? We waren het met elkaar eens : niet voor ons, dankjewel !

Naar Kandy met Randy

2010-09-25T16:36:00.010+02:00

Het was op 26 december 2004, dat we met verbijstering keken naar de gevolgen van de tsunami, die niet alleen de kust van Thailand maar ook die van Sri Lanka, teisterde. Vooral het bericht dat de trein van Colombo naar Galle in zijn geheel uit de rails was gelicht en een eind verderop door de reusachtige golven was neergesmeten, maakte het nieuws voor mij aanschouwelijker, omdat ik met een groep collega's daar, halverwege de 80-er jaren, zelf in gezeten had. We waren op weg geweest naar een vakantieplaatsje aan het strand om daar van onze vrije dagen te genieten. Het treintje zag er primitief uit met zijn harde houten banken en rechte zittingen en dan zaten wij nog in de eerste klas ! Het hotelletje was ook nogal basic, maar we vonden het wel avontuurlijk om midden tussen de 'lokalen' te zitten. Hoe lokaal bleek wel 's avonds toen we, met onze blote voeten in het zand, op het terrasje van een strandrestaurant hadden gezeten en verse kreeft, waarvan we hadden gezien dat die even daarvoor uit de zee was gehaald, hadden besteld. Na een tijdje moest ik naar het toilet, maar toen ik daar binnen kwam en de toestand in het kleine kamertje overzag, en vooral toen ik de geur gewaarwerd die me tegemoet walmde, ben ik snel omgedraaid en naar buiten gegaan. In het voorbijgaan van de keuken zag ik dat de hygiënische toestand aldaar niet veel beter was. Daar de nood hoog was heb ik ten einde raad een plaatsje in de struiken opgezocht. Mijn vermoeden was overigens dat ik die avond niet de enige op dat eiland ben geweest die dat heeft gedaan, want de herinnering aan de, hurkende mensen op de 'shitting fields' in India stond me nog levendig voor ogen.

Sri Lanka, vanaf 1984 landden we in Colombo en naar gelang het reisschema, bleven we daar meerdere dagen overstaan.

De eerste paar jaren logeerden we in een hotel aan het strand. Daar verbleef ik echter nooit, want zodra we aangekomen waren kwam Randy, die met een Nederlandse getrouwd was, naar het crewhotel om zich aan te bieden als onze reisleider.

Als kennismaking herinner ik me een ééndagstrip in de richting van Kandy. Nieuwsgierig keek ik naar het landschap. Het zag er romantisch uit met overal wuivende palmen en kleurige bloemen in een golvend heuvellandschap. Er tussendoor lagen de rijstvelden waarin de hogere bergen aan de horizon zich spiegelden. De huisjes varieerden van witte bungalows tot houten kotjes, maar allen hadden een tuin eromheen. Als je nog iets beter keek zag je in iedere tuin een vuilnishoop en als je uit de auto zou gaan, zou je die ook nog kunnen ruiken. Als ik mijn ogen dicht deed waande ik me in Pakistan of India door het doordringende " kra-kra" geroep van de enorme kraaien die je overal, met hun sinistere zwarte verenpak en dreigende kraalogen, leken te volgen ( iedere vergelijking met Hitchcock's film 'The Birds' is niet toevallig.)

De enige weg van Colombo naar Kandy in het centrum van het eiland en naar Trincomalee in het noordoosten was smal en vol kuilen en hobbels, dus echt comfortabel was het zitten in de auto niet en het ging ook niet snel, maar als je iets wilt zien moet je dat er voor over hebben.

We werden naar een olifantenreservaat gebracht en zagen daar grote en kleine olifanten naast en in het water. Wat me opviel was dat geen van de olifanten nog hun slagtanden hadden. Een olifant is een olifant en wij als doorgewinterde reizigers die wel eens meer een olifant hadden gezien, wilden dan ook snel weer verder. Een bezoek aan een theefabriek was het volgende toeristische uitstapje. We keken naar de vrouwtjes die thee aan het sorteren waren in een stoffige ruimte. Na de beroemde Ceylon thee en zakken met kruiden voor het thuisfront te hebben gekocht, reden we weer terug naar het hotel.

De tweede keer dat ik er kwam hadden we vier dagen om een uitstapje te maken. We besloten naar Trincomalee, een havenstadje in het noordoosten van het eiland, te gaan. Over diezelfde smalle weg als op mijn eerste trip hobbelden we, zes eindeloze uren lang, in een gammel busje naar onze bestemming. Randy bracht ons op de hoogte van de politieke situatie op het eiland en afgaande op wat hij ons vertelde, was de situatie niet bepaald rooskleurig. Hij verhaalde over de spanningen die er recentelijk waren ontstaan tussen de Tamils en de Singalese bevolking. Hoewel de Tamils met 18% in de minderheid waren, bezetten ze vrijwel alle belangrijke posten en dat zette kwaad bloed bij de anderen. Bovendien wilden de Tamils zich afscheiden en een onafhankelijke staat vormen, samen met de Tamils in Zuid-India aan de overkant van het water. Behalve dat ze verschillende talen spreken, vermoed ik dat de verschillende religies ook wel een rol zouden hebben kunnen spelen, als je in aanmerking neemt dat de Tamils Hindoes zijn en de Singalezen voornamelijk Boeddhisten. Aan welke kant Randy stond werd duidelijk toen hij bevestigde dat hij zelf een Singalees was.

In Trincomalee, de hoofdstad van de Tamils, aangekomen kregen we bungalows toegewezen met een open dak. 's Nachts als we vanuit bed omhoog keken zagen we de sterren schitteren aan ons plafond en 's morgens werden we gewekt door het gezellige kwetteren van de vele aapjes, die nieuwsgierig naar beneden keken. We maakten een tochtje over zee, snorkelden in het heldere zeewater, bezichtigden een protserige Hindoe tempel en de oude havenmuren van de stad. Daarna was het tijd om op weg naar Kandy te gaan om de processies van de ‘Esala Perahera’ ( een festival als eerbetoon aan Boeddha’s belangrijkste relikwie, de heilige tand, die ieder jaar bij volle maan in juli of augustus plaatsvinden,) te gaan bekijken.

's Avonds stonden we langs de kant van de weg en bij het licht van fakkels zagen we rijkversierde olifanten met daartussen dansers, acrobaten, steltlopers, zwaardvechters, slangenbezweerders en vuurspuwers, voorbij trekken. Dit spektakel vormde het hoogtepunt van onze trip, we waanden ons soms zelfs even terug in de Middeleeuwen.

Helaas werd het op mijn volgende stops duidelijk dat, zoals Randy al voorspeld had, er een burgeroorlog was uitgebroken. Eerst gingen we nog wel naar een hotel in de stad, maar daar werd ons aangeraden niet de straat op te gaan, want er werd regelmatig geschoten of er explodeerde ergens een bom. Soms als we op het vliegveld aankwamen konden we niet eens meer naar de stad omdat er maar één toegangsweg was en daar werd op dat moment gevochten.

Soms vraagt een weldenkend mens zich af, of al dat geld dat nu aan wapens werd uitgegeven niet beter gebruikt had kunnen worden voor het verbeteren van, bijvoorbeeld, de gebrekkige infrastructuur of aan een efficiënte vuilnisophaaldienst, riolering, of waterleiding, om maar een paar dingen op te noemen. Helaas zal het wel nooit, of anders zeer langzaam, veranderen zolang op dat eiland de strijd om de macht tussen en onder de invloedrijkste families ( Bandaranaike..!) belangrijker voor hen is dan het welzijn van het volk, dat merendeels in grote armoede leeft.

Kort daarna werd Colombo helemaal niet meer aangedaan en dat was jammer voor ons, want nu waren er geen tripjes meer naar Kandy, maar het moet vooral jammer geweest zijn voor Randy.

Bio Vakantie Oord Aruba

2010-08-08T17:23:00.035+02:00

Een paar dagen slippen op Aruba, dat wilde iedereen wel. Ik had enthousiaste verhalen van mijn collega's gehoord, dat je zo vanuit de deur van je hotelkamer, het witte, blinkende zand op kon lopen, de turquoise zee in.

Deze reis, die bekend stond als het 'Bio Vakantieoord' moest je een half jaar van te voren aanvragen, want anders kwam je er niet op. De eerste keer was mijn poging mislukt, omdat we op de heenweg wegens mist in Lissabon waren gestrand en de volgende nacht doorgestuurd werden naar Rio.

Eindelijk was het dan gelukt en vol verwachting keek ik vanuit de crewbus naar het vlakke, kale landschap en naar de straten van Oranjestad, waar ik weinig spectaculairs zag, behalve dan wat felgekleurde koloniale geveltjes. En verder...wie kijkt er nu graag naar olie-raffinaderijen ?

In het hotel aangekomen kreeg ik inderdaad een bungalow aan het ( weliswaar opgespoten) strand, een terrasje voor mijn deur, met vlak voor mijn neus het beloofde uitzicht op strand en zee.

Mijn DC10 bemanning was heel gezellig en de twee co-piloten hadden ons in Lissabon meegenomen naar het marineschip MS Banckert van de Nederlandse Koninklijke Marine,

MS 'Banckert'

dat in de haven aangemeerd lag. Eén van de vliegers, Henk, had als helicopterpiloot bij de KM gevlogen en ging even zijn oude maatjes opzoeken, die ons heel gastvrij een rondleiding gaven. Het was verhelderend om te zien onder welke, vaak claustrofobische, omstandigheden de bemanning op zo'n schip moet leven. Daarna hadden we nog gezellig gegeten bij 'Bom Jardim.'

De eerste dag wat gezwommen en 's avonds gegeten in een, door de Amerikaanse toeristen veel bezochte, steaktent. Langs het strand teruggelopen en buiten nog een afzakkertje genomen.

Voor de volgende dag hadden we drie buggy's gehuurd om het eiland te gaan verkennen. De mannen deden een wedstrijdje en scheurden, zo hard als dat gaat met die karren, over de hobbelige wegen.

Gerrit was in een overmoedige bui en toen we even op een strand zouden stoppen om naar de woeste golven te gaan kijken, stuurde hij, à la James Bond, heel romantisch onze auto de branding in. Iedereen vond het prachtig ! Alleen... toen hij in zijn achteruit terug het strand op wilde rijden groeven de wielen zich onmiddellijk diep in het zand weg. O jee... We gingen met zijn allen stenen in de omgeving zoeken en legden die onder de achterwielen, zodat de auto niet nog verder weg zou zakken. Helaas lukte het ons niet het karretje vlot te trekken en na een tijdje vruchteloos aanmodderen ging Henk hulp halen in een dorpje dichtbij.

buggy in de branding

Hij kwam terug met een aantal Arubanen in een takelwagentje, en... met een krat pils. Dat laatste was goed gedacht, want op het strand was geen enkele beschutting tegen de zon te vinden en de hardwerkende mannen kregen al gauw veel dorst !

Gelukkig slaagden ze er na een uur of wat in, de buggy uit het water te trekken, en tot onze verbazing startte de motor onmiddellijk, hoewel er flink wat zeewater onder de motorkap moet zijn gespoeld. Door de opgelopen vertraging moesten we onze plannen aanpassen en we besloten eerst maar eens te gaan lunchen in het dichtbij gelegen, slaperige, dorpje. Op het dorpspleintje zaten wat mannen te dobbelen en te kaarten; die hadden kennelijk geen werk. Ach ja, wat moet je dan anders doen in zo'n gat ? Na de lunch reden we tussen cacteeën door naar de 'natural bridge' een brug van koraal die voor de N.O. kust ligt. De golven van de branding rolden onder de brug door en natuurlijk moesten we in allerlei standen vóór en op die brug poseren. Ditmaal geen buggy, maar 'broekjes in de branding!'

Helaas hadden we door de vertraging op het strand geen tijd meer gehad om nog iets anders te gaan bekijken, bovendien moesten we op tijd terug zijn voor de BBQ, die georganiseerd was ter ere van de laatste reis van de BWK.

Het was nog even spannend of we de borgsom voor de buggy, die een paar uur in zee had gestaan, terug zouden krijgen, maar gelukkig checkten ze bij het verhuurbedrijf niet onder de motorkap, ze vertrouwden die vliegers van de KLM voor de volle 100% !

De volgende dag vlogen we terug naar Amsterdam. Vlak na de start zag ik uit het raampje de olieraffinaderijen voorbij glijden.

Vond ik het jammer om van dit eiland te vertrekken ? Ik bedacht me dat ik, behalve het avontuur met de buggy, eigenlijk niet veel over het eiland verhalen kon. Er was gewoon niet zo veel te beleven, tenminste als je niet van zand, zon, cacteeën en gokken (en tegenwoordig disco' s (( denk aan Joram van der Sloot))) houdt en niet te vergeten van die eeuwige, harde passaatwind. Ik had het na die ene keer wel gezien.

Ayo Aruba!

Airbus Promotie Toer

2010-06-20T16:32:00.025+02:00

Vanmorgen landde hij voor de eerste keer op Schiphol Airport: De Airbus 380, die op Promotie Toer was langs de Europese vliegvelden.

Airbus en Promotie Toer, daar had ik zo mijn eigen ervaringen mee, al is het alweer 27 jaar geleden dat ik, met een KLM bemanning, zo'n Toer gemaakt heb. Met de A310, het eerste type Airbus die de KLM heeft aangeschaft. Alsof de tijd stilgestaan heeft, blijken mijn herinneringen nog springlevend.

In het begin van de 1980-er jaren had de KLM besloten de A310 aan te schaffen voor haar middellange afstanden, als vervanging, te zijner tijd, van de DC8-63. Waar de KLM niet op had gerekend was, dat de vliegers eisten dat er een BWK in de cockpit zou worden te werk gesteld. Echter in de KLM-toestellen die in Lyon klaar voor aflevering stonden, was er geen plaats meer voor een BWK. Door het conflict dat om deze reden tussen de vliegers en de KLM was ontstaan verroestten, ergens in een hangar in Frankrijk, een paar ongebruikte blauwe vogels. Daar had Airbus Industries iets op gevonden...! Ze stelden voor een KLM cabine-bemanning te huren om het vliegtuig te demonstreren aan, hopelijk, toekomstige kopers over de hele wereld. Een aantal leden onder het cabinepersoneel, waaronder ik, kreeg snel een cursus en de flight safety voor de A310 en één crew ging naar Zuid-Amerika en de andere, die van mij, naar Afrika en India.

Vol verwachting vlogen we als passagiers, via Parijs, naar Lyon. Daar aangekomen werden we gelijk naar de hangar gebracht, waar onze Airbus klaar werd gemaakt voor onze promotie-reis. We zagen het toestel voor de eerste keer van binnen en de indeling van het interieur deed me sterk denken aan de DC10, het door mij zo verfoeide toestel. Het was een komen en gaan van technici en cateraars en een mevrouw van de KLM-catering, die ons zou begeleiden op deze reis, legde ons uit wat we zo allemaal onderweg zouden gaan serveren aan de uitgenodigde gasten. Mmmmm.... heerlijke hapjes , zoals pâté en kaviaar stonden op het menu en de beste champagnes, rode en witte wijnen uit Frankrijk zouden daarbij geschonken worden.

Op kosten werd niet bespaard !

De volgende dag gingen we, met aan de stuurknuppel test-piloten (en één KLM Captain) en in de cabine een aantal technici en administratief personeel, op weg naar Harare in Zimbabwe, onze eerste promotie-stop op het programma. Boven Afrika kwamen er steeds zorgelijker berichten uit de cockpit, we kregen namelijk op het laatste moment geen toestemming om in Harare te gaan landen. Het bleek dat de Minister van Verkeer uiteindelijk de voorkeur wilde geven aan de B737, de concurrent van de A310. Waar moesten we nu naar toe ? Er werd besloten te landen in Libreville, Gabon, voor de Fransen een bekend gebied.

We werden ondergebracht in een hotel aan zee.

Hotel in Libreville, Gabon

Na een dagje luieren aan het strand vlogen we door naar Tanananarivo op Madagascar, waar we tegen de avond aankwamen. Het landschap was golvend en de tweebaansweg voerde ons langs oerwouden afgewisseld door terrasvormige velden met armoedige dorpjes daartussen. In de stad werden we ondergebracht in het Hilton Hotel, waar we die avond werden

Tanananarivo, uitzicht vanuit het Hilton Hotel

uitgenodigd deel te nemen aan een uitgebreid buffet. Een lokale dansgroep liet de typische dansen van het eiland zien terwijl wij ons te goed deden aan de heerlijke lokale gerechten. De champagne en wijnen waren ook niet te versmaden.

De volgende morgen moesten we al vroeg aantreden voor twee demonstratie-vluchten.

Aan boord werden we geassisteerd door 2 lokale stewardessen, die gekleed waren in Indiase sari's.

Iedereen kreeg een tasje met cadeau's erin, die ze allemaal op de grond voor zich neer zetten. Het publiek bestond voornamelijk uit families met kinderen, waarschijnlijk kwamen ze uit de elite van het eiland. In de cockpit was het een gedrang van jewelste, want ook tijdens de start en landing stond het er altijd vol met belangrijke mannen.

De test-piloten trokken zich niets aan van het feit dat wij met plateaus door de cabine liepen, want zonder dat ze ons vooraf waarschuwden werden er steile bochten gevlogen en spectaculaire duikvluchten uitgevoerd, met als gevolg dat het in de cabine en in de pantries één grote chaos was. Wel leuk voor de mensen die in de cockpit stonden, want aan hen moest het vliegtuig tenslotte worden verkocht.

Tijdens de landing werd getest hoe hard het toestel kon remmen, zodat alle uitgedeelde tasjes voorin de pantry lagen.

Nadat we twee van die vluchten hadden gemaakt konden we nog vrijwillig meegaan met een test-vlucht, maar daar bedankte ik hartelijk voor. Ze testten maar zonder mij. Had ik dan zo weinig vertrouwen in de capaciteiten van het vliegtuig? Nee dat niet, maar wel in één van de test-piloten die, ook aan boord, dubbele gin-tonic's bestelde als aperitief en daarbovenop nog een paar glazen wijn bij zijn maaltijd nam !

Na één dag werken mochten we gaan uitrusten in Mauritius in een luxe hotel aan zee. Airbus Industries betaalde alles en we werden getrakteerd op de heerlijkste lunches en diners. Het turquoise water van de zee was prachtig helder en het zand oogverblindend wit. Een droom-bestemming ! Helaas moesten we de volgende dag weer verder naar Bombay.

Ik kende Bombay nog van 12 jaar daarvoor toen ik een half jaar uitgeleend was geweest aan Garuda. Toen was het de droge tijd geweest; nu zaten we midden in het moesson-seizoen. We probeerden met een taxi een ritje te maken door de stad, maar de aanblik van de krioelende mensenmassa's, waaronder er velen op de grond zaten en lagen, was zo deprimerend dat we snel weer terug reden naar ons hotel.

Na onze demonstratie-vluchten te hebben afgewerkt werden we 's avonds uitgenodigd voor een gala-diner, waar alle belangrijke mannen aanwezig zouden zijn: de president van Airbus Industries Bernard Lathière, bijgenaamd "Mr. Airbus", en J.R.D. Tata de machtigste man van India en eigenaar van Air India. Terwijl de mannen elkaar de loef probeerden af te steken met geestige speeches, vloeide de drank rijkelijk. Aan het eind was iedereen dronken, maar het schijnt dat in de zakenwereld op die manier belangrijke deals worden afgesloten.

Air India zou daarna vele Airbussen bestellen.

De volgende morgen vroeg vlogen we terug naar Lyon. Aan het eind van de vlucht kregen we van Bernard Lathière een kleine toespraak om ons te bedanken voor onze inspanningen en daarna opende hij persoonlijk de champagne-flessen. Hij bracht een toast uit op de geslaagde Promotie-Toer en nodigde ons uit met hem een paar glaasjes te drinken.

Nadat het conflict met de vliegers was opgelost, vloog ik een paar maanden later vele malen naar LHR met de 2 toestellen die het eerst werden afgeleverd.

Gelukkig werden er door onze vliegers geen vreemde capriolen uitgehaald en de gin-tonics bleven in de trolleys.

Nu 27 jaar later is het dus de A380 die met zijn enorme omvang het luchtruim gaat vullen.

Ik ben benieuwd of ik er ooit nog eens in zal gaan vliegen als één van de 850 passagiers !

Pinochet&Co

2010-04-01T13:20:00.012+02:00

En tu remota tierra ha caido toda esta luz difícil,

este destino de los hombres

que te hace defender una flor misteriosa

sola, en la immensidad de América dormida. *

uit: Canto general de Chile

Pablo Neruda

"...En maar schommelen en maar kijken naar de kont van het paard !

In een rijtuigie, in een rijtuigie,

in een rijtuigie helemaal naar Vinkeveen."

Achterin de bus waren de stewardessen, uit verveling, begonnen liedjes uit hun kindertijd te zingen. Ik bedacht me met schrik dat, toen de serie "Ja zuster, nee zuster" in 1968 stopte, ik al bij de KLM vloog. Het was niet voor het eerst dat ik het generatieverschil opmerkte. Eigenlijk was dat er altijd al geweest, immers toen ik zelf was gaan vliegen waren de meeste van mijn collega' s ook een stuk ouder geweest dan ik. Wat zouden die hebben gezongen ?

"In de bus van Bussum naar Naarden

ineens een klap en toen..

In de bus van Bussum naar Naarden

gaf je mij een zoen ? "

We waren echter niet op weg naar Vinkeveen, noch van Bussum naar Naarden, maar op de terugweg van Valparaiso naar Santiago de Chili. We stonden een paar dagen over in Santiago en hadden besloten een dagtocht naar de zee te maken. Na in Valparaiso de stad te hebben verkend en later de vissers in hun houten primitieve bootjes te hebben zien aankomen en vertrekken vanaf het strand, waren we ergens langs de weg, met uitzicht op de branding die op de rotsen uiteenspatte, in een lokale eettent verse vis gaan eten met uiteraard wat lekkere glaasjes Chileense wijn erbij.

De hele reis was tot nu toe anders verlopen dan geplanned, want we waren op weg van Rio naar Santiago gestrand in Buenos Aires wegens mist in Santiago, dat kwam wel meer voor in juni. Onverwachts was ons op die manier een 24 uurs stop in de schoot gevallen in een stad waarvan we alleen maar het vliegveld kenden. Na een paar uur slaap hadden we ons op weg begeven naar het centrum. We zagen een Italiaans aandoende stad met brede boulevards. We wilden naar de Plaza de Mayo lopen om te kijken of daar misschien "dwaze moeders" rondliepen om te protesteren tegen de verdwijningen van hun kinderen. Het was echter al tegen zonsondergang geweest toen we bij de regeringsgebouwen aan waren gekomen en het begon al behoorlijk koud te worden, (we zagen zelfs vrouwen met bontjassen aan lopen,) misschien dat het plein daarom zo'n verlaten indruk maakte. 's Avonds hadden we in een restaurantje, in één van de nauwe straatjes in het oude gedeelte van de stad, de beroemde Argentijnse biefstuk gegeten.

Vanachter het busraampje keek ik naar het licht glooiende landschap. Ik zag landbouwgronden met daartussen rijen olmen, eigenlijk helemaal niet wat ik had verwacht, het deed eerder aan Europa denken.

Zo nu en dan passeerden we wat armoedige huisjes, die een troosteloze aanblik boden. Het begon al een beetje donker te worden en aan de horizon kleurde de zon de sneeuw, op de toppen van het Andesgebergte, roze.

Voor de zoveelste keer vroeg ik me af, waarom ik de atmosfeer in Zuid-Amerikaanse landen vaak zo onbehagelijk vond, zelfs soms op het sinistere af. Waren het de militaire regimes van de generaals, kolonels of zelfs van sergeanten, de staten van beleg, avondklokken en alomtegenwoordige gewapende soldaten en politie die dat gevoel opriepen ? Of was het misschien de uitdrukkingsloze blik in de ogen van de, Mongools uitziende, autochtone bevolking ?Of waren de melancholische klanken van een panfluit uit de Andes, die je hier overal hoorde, de oorzaak ? Of de altijd bestaande kans dat je beroofd zou kunnen worden, of zelfs vermoord?

Maar het is ook mogelijk dat het komt omdat ik er bijna uitsluitend in de winter kwam. Er hing dan vaak zo'n koude mistige sluier als een grauwe, klamme deken over het land en de steden.

Was dat niet meestal het geval geweest als ik naar Lima moest ? De laatste keer had ik zelfs met de bemannning drie dagen in het "El Pueblo Resort", een hotel dat gebouwd is als een typisch koloniaal stadje, gelogeerd. Het mistte natuurlijk weer eens en we zaten ver van Lima vandaan. De bemanning vóór ons was in de bus van het vliegveld naar het hotel beroofd, dus op stap gaan leek ons niet zo'n goed idee. Wat doe je dan ? Lezen, eten en drinken en véél slapen !

Een paar maanden daarvoor was ik zelfs 24 uur in Montevideo geweest, op een reis waarop we Poolse zeelui van en naar Paramaribo hadden vervoerd. De stad zag er ongeveer hetzelfde uit als Buenos Aires, dat aan de overkant van de Rio de la Plata ligt. Het verschil was echter dat het wel leek alsof we terug in de tijd, in de veertiger en vijftiger jaren, waren beland. Dat was vooral zichtbaar aan de op straat rond rijdende auto's. De KLM was zo aardig geweest om ons een bus met een gids te bezorgen, waarmee we de bezienswaardigheden in en rond de stad bekeken. Zo kregen we een rondleiding door het kolossale parlementsgebouw, waarbinnen de gids verhaalde over de heldendaden van de koloniale Spanjaarden door de eeuwen heen.

Ja,ja... moordpartijen zullen ze bedoelen. Misschien was dat ook een reden waarom het me hier niet beviel: de erfgenamen van die Spanjaarden waren nu de grootgrondbezitters die het hier, met behulp van het leger, nog altijd voor het zeggen hadden. Reden we nu op ditzelfde moment niet door een land dat door Pinochet met geweld van zijn democratie was beroofd ? We hadden een paar dagen geleden zelf nog de kogelgaten in de muren van het presidentiële paleis, waarin Allende zich op de dag van zijn dood had verschanst, gezien.

Luid gezang achter me onderbrak me in mijn overpeinzingen :

"..ik geef je een stekkie, een stekkie

van de fuch-fuch-fuch-fuch-fuchsia..."

Ik schoot in de lach. Speciaal voor mijn reis naar Chili had ik Pablo Neruda´s gedichtenbundel : De "Canto General de Chile," gekocht, waarin hij in ballingschap, de schoonheid van de bergen, rivieren, woestijnen en de oceaan bezingt en ook de barre omstandigheden waarin het gewone volk moet zien te overleven. Ik dacht aan een strofe in een gedicht waarin hij schrijft over het "moeizame licht" en de "eenzame onpeilbare bloem" en ik had in een flits een link gelegd tussen Annie M.G. en Pablo.

Ik fantaseerde dat het wel een mooi gebaar zou zijn als een Nederlandse kwekerij een nieuwe fuchsia naar Generaal Pinochet zou vernoemen en hem die dan officieel zou laten overhandigen door een stotterende Amnesty International functionaris. Jammer dat mijn fantasie de bevolking geen stap verder zou helpen om hun vermisten terug te krijgen.

Helaas zou Pinochet nog jaren op het pluche in het presidentièle paleis blijven zitten , maar iedere keer als ik daarna de generaal ergens op foto´s of op films zag, moest ik denken aan het stekkie van de fuch-fuch-fuch-fuch-fuchsia!

Op jouw verre aarde viel al dit moeizame licht,

deze lotsbestemming van de mens,

die jouw tot bescherming dwingt

van een eenzame onpeilbare bloem

in het onmetelijke Amerika dat slaapt.

Vertaling: Barber van de Pol

Op Spetses

2010-03-08T10:24:00.031+01:00

De veerpont torende hoog boven de haven van Hydra uit. Ik keek naar het gekrioel van de mensen op de kade beneden me. Ik vond dat het stadje er aantrekkelijk uitzag, een beetje zoals St.Tropez aan de Côte d'Azur.

We waren op de terugweg van Spetses naar Piraeus en de boot maakte bij alle Saronische Golf eilanden,Hydra, Poros en Aegina een tussenstop.

In de jaren tussen 1967 en 1974 ( de jaren van het kolonelsregime) werd er met een scheef oog naar je gekeken als je op vakantie ging naar Griekenland. Evenmin ging je naar het Spanje van Franco of het Portugal van Salazar. Als stewardess had ik echter geen keuze gehad en zodoende verbleef ik regelmatig in Athene.

De eerste keer dat ik in Athene kwam (in 1968) had ik met de bemanning gegeten in een kleine taverna ergens in de Plaka. Mijn collega-stewardess ging op kamers wonen en zei dat de eenvoudige houten boeren stoelen waar we op zaten, precies de stoelen waren waar ze al een tijdje in Nederland naar op zoek was geweest, maar nergens had kunnen vinden. De captain vroeg aan de eigenaar of de stoelen misschien te koop waren en voor hoeveel ? Een prijs werd afgesproken en we liepen terug naar het hotel met vier stoelen, die gedragen werden door de captain en de copiloot. Halverwege werden we aangehouden door een paar politiemannen, die wilden weten waar we die stoelen vandaan hadden gehaald? Ze dachten dat we ze gestolen hadden. Met moeite kon de captain ze ervan overtuigen dat ze gekocht waren, hoewel hij geen rekening kon laten zien. Het was wel even spannend of ze hem op zijn eerlijke gezicht zouden geloven, maar na druk onderling overleg lieten de agenten ons gaan.

Een andere keer, begin jaren zeventig, stond ik tijdens het Griekse Paasfeest met mijn bemanning's avonds laat op het plein bij de kathedraal van Athene. De straatverlichting was gedoofd en we keken naar een lange rij van kerkgangers, die allemaal een brandende kaars omhoog hielden. Langzaam schuifelden ze aan ons voorbij. Iedereen was doodstil. Toen zei ik iets over Papandreou, maar bedoelde Papadopoulos, want ik haalde die namen altijd door elkaar; om mij heen had toen een luid gesis geklonken... Ik schrok, wat...? Toen wist ik het weer: Papandreou zat in de oppositie en was naar het buitenland uitgeweken !

Op weer een andere reis had ik met een copiloot na het avondeten over de Plaka gelopen om een bar te zoeken waar we nog even iets konden drinken. Alle tenten waren gesloten geweest tot we voorbij een lokaal kwamen waar wat licht tussen de luiken doorkierde. We probeerden naar binnen te gaan, maar stuitten op een bewaker. Na enig gepraat heen en weer mochten we naar binnen. De ruimte stond vol met lange banken en tafels met daarvoor een podium. We gingen zitten en kregen een karaf wijn geserveerd.

Een aantal mensen met gitaren ging op het podium zitten en begon te spelen en te zingen. Iedereen, behalve wij, zong mee. Theodarakis ! Protestliederen tegen het regime. Het kippenvel stond op onze armen. We verwachtten ieder moment dat de deur zou worden ingetrapt en we allemaal zouden worden ingerekend door de militairen van de kolonels. Morgenochtend tijdens "calling time" zouden ze een copiloot en een stewardess missen ! Na heel lang zoeken werden we dan gevonden in de gevangenis. Een diplomatieke rel zou uitbreken tussen Den Haag en Athene en Van der Stoel, persoonlijk, zou ons moeten komen redden! Er gebeurde echter niets en we liepen ongestoord terug naar ons hotel.

Het was ondertussen al weer vijf jaar geleden dat de kolonels waren verdreven en A5 en ik hadden besloten om de eerste twee weken van november naar het eiland Spetses te gaan, in de hoop dat het daar mooi weer zou zijn. A5 had heel optimistisch besloten om zijn surfplank mee te nemen, die wel een lastig obstakel bleek te zijn om in het vliegtuig, taxi en veerboot mee te krijgen. Uiteindelijk was dat, met veel moeite, gelukt.

We kwamen na ruim vier uren varen vanaf Piraeus, na zonsondergang, op Spetses aan. Er brandden maar weinig lichtjes en de lokale VVV was gesloten. De, vooral jonge, toeristen die in de zomer de bars en disco's bevolkten waren verdwenen en de lokale bevolking was weer onder elkaar. Van de baas van het restaurant op de kade, Yannis, hoorden we dat ook alle hotels op het eiland gesloten waren. We hadden echter gereserveerd bij een vrouw die een pension runde in het straatje achter zijn lokaal. Helaas was ze niet thuis, maar geen nood, als we vast bij hem gingen eten zou hij haar laten opsporen, want ze zat ergens op een verjaardagsfeestje, wist hij. En inderdaad na een uur kwam een klein Grieks vrouwtje aanzetten, die ons meenam naar haar huisje. Ze glimlachte haar zilveren tanden bloot en bood ons de salon aan waar een bed in stond. Dat paste precies tussen de tafel en het raam. De rest van het meubilair bestond uit een pronkkast met glaswerk, een dressoir met daar bovenop foto's waarop leden van het Griekse koningshuis stonden en een grote tafel, bedekt met een kanten kleedje. Verwarming was er niet en de sanitaire voorzieningen waren nogal primitief, want er was geen geyser of boiler in huis, dus moesten we pannetjes water koken als we ons met warm water wilden wassen. De bewoners zelf heb ik in die twee weken niet in de buurt van de badkamer gezien.

Het weer wilde ook al niet meewerken, want het begon, gelijk al tijdens de eerste nacht, flink te stormen. We hoorden de wind in de pijnbomen suizen en de regen kletterde tegen het raam.

's Middags, toen het droog werd, wandelden we langs het water naar de punt van het eiland vanwaar je een prachtig weids uitzicht had op de Pelopponesos, aan de overkant van de zee.

De lucht was heerlijk zuiver en rook naar de pijn- en eucalyptus-bomen, gemengd met die typische kruidige Griekse geur, die ik blindelings overal zou kunnen herkennen: een mengsel van rozemarijn, lavendel en tijm. Kleine cyclaampjes stonden overal langs de paadjes te bloeien en het enige geluid dat je hoorde, was het geruis van de zee.

's Avonds waren we voor een aperitief uitgenodigd bij Eleni, onze gastvrouw. Een conversatie was niet mogelijk vanwege de taalbarrière, daarvoor in de plaats keken we met zijn allen naar het nieuws en daarna naar een voetbalwedstrijd van Panathinaikos.

Voor het ontbijt zorgden we zelf. Voor het avondeten gingen we naar één van de drie geopende restaurantjes, die bijna allemaal het bekende Griekse menu serveerden: Griekse sla, dolmades, kaasblintzes, geroosterd vlees met of zonder spiesjes, visjes ( een soort sprotjes,) en friet erbij. Er stond altijd wel een jukebox in het lokaal waaruit ( te) luid een Griekse smartlap galmde, een dorpsgek die achter een flipperkast stond te lummelen, een televisie met een voetbalwedstrijd erop en vissers met getaande gezichten, die ons aan zaten te staren. Ze waren ons goed gezind want er was altijd wel iemand die ons een kilo retsina aanbood, of een Metaxa, of één of ander zoet likeurtje bij de koffie, wat wel aardig was maar ons verplichtte om het op te drinken.

Op een avond, toen we nog even een luchtje gingen scheppen, kwamen we langs een afgelegen taverna waar kennelijk een bruiloftsfeest in volle gang was. We keken nieuwsgierig door de ramen naar binnen. Dat hadden we niet moeten doen, de deur vloog open en we werden met enige dwang mee naar binnen getrokken. Ze zetten ons aan een tafel met een bord vol eten en een glas retsina voor onze neus. Een oud vrouwtje begon met een schelle stem een volksliedje te zingen, waarop de anderen antwoordden. Daarna ging de jukebox aan en de mannen gingen de dansvloer op om de sirtaki te dansen. Eén man kon het ietsje beter dan de anderen en begon zich vreselijk uit te sloven, Zorba de Griek was er niets bij ! Het zag eruit alsof hij met één voet vuur uit de stenen vloer probeerde te slaan, wat natuurlijk niet lukte. Na dit enige tijd, met een brede glimlach, want iedereen keek naar ons, aanschouwd te hebben, liepen we buigend naar achteren de deur uit.

Dit was niet de enige keer in die twee weken dat we de sirtaki te zien kregen. Op een zaterdagavond, toen we met een Engels stel die we ontmoet hadden, zaten te eten, gingen ook de voetjes van de vloer. Tot onze ontsteltenis begonnen de andere gasten met borden en glazen naar de dansers te gooien. Ik had dat wel eens eerder in Athene gezien, maar hier ging het er toch wel ietsje ruwer aan toe. Er werd zelfs op een gegeven moment een hele tafel op zijn kant gezet ! Ik vond het toen niet leuk meer, omdat onze kleren onder de vetspetters van de etensresten en de wijndruppels van de omgevallen flessen kwamen te zitten. We probeerden te protesteren, maar toen sloeg de stemming plotseling om van vrolijk naar dreigend, dus leek het ons verstandiger om zo snel mogelijk te verdwijnen.

Het bleef maar stormen en regenen, maar op die enkele dag dat de zon scheen kon er gewindsurfd worden en maakten we lange wandelingen over het gehele eiland. We zagen hoe de houten vissersboten nog met de hand gemaakt werden en we keken naar de eerste koude persing van de olijven in de primitieve coöperatie van de olijfoliefabriek.

Op één van die tochten kwamen we langs het kerkhof en we herinnerden ons dat daar een illustere oud-collega, Willem van Veenendaal ( "Het loze vissertje") begraven lag. We vonden, na enig zoeken, zijn graf dat er verwaarloosd uitzag. Onkruid woekerde tussen de barsten van zijn grafsteen en het kruis, dat er boven op lag, was gebroken. We verwijderden het onkruid en legden de gebroken stukken van het kruis weer tegen elkaar aan. Meer konden we er niet aan doen.

Op de vlucht terug naar Amsterdam was er genoeg plaats en ook de surfplank ging zonder gemor mee in het vrachtruim.

We werden uitgenodigd om in de lounge van de eerste klas van de DC 8-50 te gaan zitten en de collega's verwenden ons met lekkere hapjes en drankjes, zodat het laatste stukje van onze vakantie in majeur eindigde.

Thuis zouden we een lekker heet bad gaan nemen, want primitief is voor een tijdje wel leuk, maar om een hele winter zonder verwarming en heet water te moeten leven, zoals onze gastvrouw op Spetses, dat waren we in Nederland ondertussen allang niet meer gewend.

Hoe herken je een Nederlander ?

2010-03-03T16:33:00.012+01:00

Door de slurf hoorde ik de voetstappen aankomen van onze eerste passagiers. We waren nèt klaar met de voorbereidingen voor onze vlucht naar Genève. De diplomatieke post en de Tax Free-artikelen voor de crew waren aan boord, de administratie was gedaan en de koffie was gezet. Bij het controleren van het aantal maaltijden had ik geconstateerd dat we, zoals bijna op iedere vlucht, plateaus tekort kwamen. De catering was gewaarschuwd, maar of ze op tijd zouden komen met de aanvulling, dat moest ik nog maar even afwachten. Routineus stelde ik me met mijn collega bij de voordeur op om onze eerste gasten van die dag te verwelkomen. 'Goedemorgen meneer, good morning sir, ohayo gozaimasu, Guten Morgen,' begroette ik de zakenmensen, die bij ons over de drempel stapten. Mijn collega, die nog niet zo lang vloog, vroeg me hoe ik zag in welke taal ik de mensen aan moest spreken. Aha, dat was een interessante vraag. Ik legde uit dat ieder volk zo zijn eigen manier van lopen, kijken, lichaamshouding, haardracht en kleden had. Na een aantal jaren van " trial and error" was de herkenning een soort automatisme geworden, waar ik me eigenlijk allang niet meer van bewust was.

'OK, ik snap het,' zei ze, 'maar waar herken je dan bv. de Nederlanders aan? '

'Nou, dan kijk je het eerste naar de schoenen. Heb je wel eens opgemerkt dat Nederlanders hun schoenen niet poetsen ? Dan moet je die van de Duitsers eens bekijken, in hùn schoenen kun je je gezicht spiegelen.'

We keken naar de schoenen. Mijn collegaatje begon er plezier in te krijgen. Feilloos groette ze de Nederlanders in hun eigen taal. Een kind kan de was doen, nietwaar ?

'En bij "ohayo gozaimasu" moet je oppassen, dat je dat niet tegen een Koreaan zegt, want dan worden ze héél erg kwaad. Ze onderscheiden zich van de Japanners door hun platte gezichten, die de vorm hebben van een volle maan.

Terwijl ik volkenkunde-onderricht gaf, werd de pantrydeur achter onze ruggen, van buitenaf, opengedaan door de catering. Gelijk kwam er een ijskoude luchtstroom op gang die onder onze rokken begon te blazen. Marilyn Monroe was er niks bij. Er klonk gekletter vanachter het pantrygordijn, de aanvullende maaltijd plateaus werden op de grond gekwakt, want de parlevinker had kennelijk haast. Hij moest vast nog heel veel andere vliegtuigen bedienen voordat ze allemaal, binnen de tien minuten, van de startblokken zouden rollen. Achter de cockpitdeur klonk het aflezen van de checklist. Iedereen was al bijna aan boord toen er een van woede tierende passagier op me af kwam lopen. Hij pikte het niet ! Hij had voor een Business-Class ticket betaald, maar was "downgraded" naar de Tourist Class, omdat hij te laat had ingechecked. Nog wel uitgerekend hij, Meneer Jansen, Skipper, VIP, Business Man of the Year etc. Hoe hadden ze het in hun hoofd gehaald ! Ik moest onmiddellijk iemand uit de Business Class oppakken en die eruit zetten ! Bovendien had hij nog niet ontbeten omdat hij had gerekend op het ontbijt aan boord, dat echter in de tourist class niet werd geserveerd. Ik probeerde hem uit te leggen, dat het niet mijn taak was om passagiers van hun stoelen te lichten en als we op tijd wilden vertrekken hij maar het beste achter het gordijn in de touristclass kon gaan zitten. Wat de maaltijd betreft zou ik mijn best doen, want er waren altijd wel passagiers die niet wilden eten. Mopperend, omdat er ook al geen Telegraaf meer over bleek te zijn, schikte hij zich in zijn lot, want als we niet op tijd zouden vertrekken, miste hij, en de meeste van de zakenlui aan boord, zijn vergadering en die was nog belangrijker dan het eten, wist ik uit ervaring.

Toen iedereen aan boord was, bukte ik me om de plateaus van de grond in de maaltijdcontainer te zetten. De captain kwam uit de cockpit te voorschijn en commandeerde me van boord te gaan om het loadsheet op te gaan halen, want hij vond dat de grondstaf er te lang over deed. Hij was één van de minder aangename cockpitcollega's en ik ging gelijk in de contramine. Zodra het loadsheet klaar was kwamen ze het vanzelf wel brengen, bovendien kon ik niet van boord. Als hij het wilde hebben moest hij het zelf maar gaan halen. Hij keek zuur.' Fijn,' dacht ik, 'nog een boze man'. Gelukkig kwam er al iemand van de "grond" door de slurf aanhollen met het gevraagde papier. De deur kon dicht en ik begon aan mijn welkomstpraatje.

Tijdens de service van de maaltijden waren er enkele passagiers die geen belangstelling voor het ontbijt hadden, dus ging ik achter het gordijn naar de toeristenklasse en overhandigde Meneer Jansen een plateau. Hij werd al wat minder boos. Ik legde de passagiers naast hem uit, waarom hij een ontbijt kreeg en zij alleen maar een broodje. Gelukkig begon er niemand daarover te zeuren. Toen ik hem ook nog, een door een andere passagier uitgelezen, Telegraaf overhandigde stond zijn gezicht al wat vriendelijker.

Wie wel zeurde was de captain, die eerst had gewild dat de cockpitdeur, volgens de regels, dicht bleef en na de start van binnenuit probeerde de deur open te krijgen, wat niet lukte omdat ik aan de buitenkant de deurknop vasthield ! Als ik tijd had kon hij een kopje koffie krijgen, maar de passagiers gingen voor!

Na een kwartiertje ging ik eens kijken hoe de toestand daarbinnen in de cockpit eruit zag. De copiloot keek zielig en had rode koontjes, want hij had het warm gekregen omdat al die instrumenten zoveel hitte uitstraalden, en nu moest hij ook nog lang op zijn kopje koffie met een lekker koekje wachten. Ik vond het jammer voor hem, want het was best wel een schatje. Ik zou het op de volgende vlucht, die we samen zouden vliegen, weer goed met hem maken.

Het was prachtig helder weer boven de Alpen en door de raampjes zag ik hoe de zon op de gletschers en de witte bergtoppen, die onder ons door gleden, schitterde. Helaas had ik geen tijd om naar buiten te kijken. Jammer, want we hadden een prachtig zicht op de Mont Blanc.

Bij het uitstappen op het vliegveld van Genève namen we afscheid van onze passagiers met een opgewekt : 'tot ziens, goodbye, sayonara, Auf Wiedersehen,' naar gelang hun uiterlijk.

De voorbereidingen voor de terugreis konden beginnen.

Stamboul, Stamboul

2010-03-02T20:24:00.022+01:00

Het was al laat in de avond en na het eten liepen we naar de vuurtoren toe. We klauterden langs enge, glibberige, houten trappen naar beneden. Onderweg waren we een paar keer tegengehouden door gewapende wachten, die ons na enig aarzelen toestemming hadden gegeven om verder te gaan. Helaas stuitten we steeds weer op gesloten hekken en onverrichterzake eindigde onze tocht op de kade van de Bosporus. Terwijl de vleermuizen laag over onze hoofden scheerden, keken we naar de golfjes die met een vreemde vliegende beweging tegen de beschoeiing op klotsten. We hadden eigenlijk, na aankomst in het hotel, naar het havenkwartier van de stad willen gaan, maar er was zo'n enorme onweersbui losgebarsten dat we onze plannen noodgedwongen hadden gewijzigd.

Als een welkome onderbreking had ik weer eens een nachtstop naar Istanbul gekregen, na wekenlang Europa-cycli te hebben gedraaid.

Op weg naar Istanbul maakten we een tussenstop in Athene. Ik vond het eigenlijk verbazingwekkend dat we toestemming van de Grieken kregen om door te vliegen naar Turkije, want deze landen zijn nou niet bepaald bevriend met elkaar. Ik herinnerde me de keren dat we met een zeilboot een kleine afstand voeren van Turkije naar een Grieks eiland en andersom. Je moest dan niet vergeten het gastvlaggetje in de mast razendsnel te verwisselen, anders kwam er grote heibel van.

Maar goed, de vorige keer dat ik hier geweest was, was ik met twee mannen van de cockpit met een taxi van Yesilköy waar we verbleven, naar de oude stad gereden om te gaan sightseeën. Met uitzicht over het water diep beneden ons, liepen we over heuvelachtige smalle straatjes naar de Bazaar. De oude huizen zagen er romantisch uit met hun houten, ingeglaasde veranda 's die uit de bovenverdiepingen staken. In de Bazaar zagen we het oude vertrouwde beeld van volgepropte winkeltjes met spullen die eigenlijk niemand nodig had, met voor de deuren de eigenaren, die probeerden om ons hun winkeltje binnen te lokken. We waren hier niet om iets te kopen; alleen maar om de sfeer op te snuiven. Het bekende 'kijke, kijke, niet kope' werd ons nageroepen, maar daar waren we, door de jaren heen, wel aan gewend geraakt. Hoeveel koperen kannetjes, tapijten, kamelenzadels, waterpijpen, bidkralen en ander onnuttig goed kan een mens in zijn leven aanschaffen ? Dus slenterden we, na de binnenkant van de Bazaar te hebben bewonderd, weer naar buiten en namen een taxi naar de overkant van het water. Toen we over de brug reden zagen we dat de ondergaande zon het water en de stad dieprood kleurde. We lieten ons afzetten bij de Blauwe Moskee en kwamen daar net op het moment aan toen ze wilden gaan sluiten. Ze waren echter zo aardig om voor ons, die maar een paar uur in hun mooie stad verkeerden, nog een rondleiding te organiseren. We waren onder de indruk van de grootte van deze moskee en de zeer smaakvolle versieringen op de muren en plafonds, de reusachtige kroonluchters en de prachtige tapijten, die de hele vloer bedekten.

Terwijl wij werden uitgenodigd op de grond te gaan zitten vertelde de gids ons, vol trots, over de geschiedenis van deze Moskee en het was eigenlijk een wonder dat die er, na al die roerige eeuwen, nog steeds zo schitterend bijlag. Tijdens zijn verhaal over de heldendaden van de Ottomanen dwaalden mijn gedachten af naar een gesprek, dat ik aan boord met een Turks jongetje van negen (die met zijn ouders van Nederland naar Turkije terug was gegaan) had gevoerd. Hij had tegen mij opgeschept dat Turkije het machtigste land van de hele wereld is. 'Was', had ik hem verbeterd, me de voor Turkije smadelijke afloop van de 1e WO herinnerend. Nee hoor, het was nog steeds zo, zei het wijsneusje tegen me, de meester op school had het zelf gezegd. Ik kreeg gelijk een heel ander beeld van de Turken. Waren ze daarom zo vrijpostig en brutaal ? Maar ik realiseerde me tegelijkertijd dat het in mijn tijd in Nederland niet anders was geweest. Leerden we tijdens de vaderlandse geschiedenis ook niet voornamelijk over de grootse daden van onze volkshelden ? "Piet Hein, zijn naam is klein, zijn daden benne groot, hij heeft gewonnen de zilvervloot !" Jaja, het is natuurlijk wel gevaarlijk kinderen al op jonge leeftijd te hersenspoelen, vooral als het over de grootheid van de eigen natie gaat. Van deze nationalistische waangedachten komen alleen maar onaangename oorlogen voort. Heerste er op dit zelfde ogenblik dat wij in de Blauwe Moskee zaten, niet een staat van beleg in Turkije, na de staatsgreep van 1980?

Na ons bezoek aan deze indrukwekkende Moskee was het al te laat geweest om nog naar de Aya Sofia te gaan, die iets verderop lag. We liepen naar het Hilton Hotel waar vroeger de KLM bemanningen hadden geslipt. We bewonderden de prachtige uitzichten op het water vanuit de grote ramen in de receptie hal. Jammer dat we nu in een voorstad bivakkeerden.

Buiten op straat was het verwonderlijk stil. Wie gaat er nu gezellig uit als er zoveel miltairen rondlopen en er een avondklok is ingesteld ?

Met de taxichauffer op de terugweg waren er nog enige strubbelingen, iets wat met geld te maken had, maar al met al was het een geslaagd uitstapje geweest.

De vuurtoren, ons oorspronkelijke doel, hadden we niet kunnen bereiken, dus klommen we weer de berg op en liepen langs villa's, omringd door hun weelderige tuinen, terug naar ons hotel.

De volgende morgen hadden we weer vroeg calling-time. Het was tijd om naar bed te gaan.

Arm en rijk in Rio

2010-02-17T21:17:00.009+01:00

Het liep tegen de avond en ik zat op mijn balcon van het hotel in Rio te genieten van het uitzicht. Met mijn voeten op de reling en een glaasje champagne in de hand zag ik hoe, van de hoge berg die de vorm had van een reusachtige kikker, hanggliders als eigentijdse Icarussen de diepte in sprongen. Daar cirkelden ze in elegante spiralen naar beneden om met een laatste rondje boven de branding op het strand voor mij te landen. Soms hield ik mijn hart vast als ze laag over de appartementenblokken recht op mij af leken te vliegen, misschien om hun landing nog een beetje uit te stellen. Gelukkig viel er niemand naar beneden terwijl ik daar zat, want dat zou mijn dromerige stemming wreed verstoord hebben.

Ik houd er wel van om aan het eind van de middag met een glaasje wijn in de hand zo'n beetje voor me uit te filosoferen.

Ik was al vele malen in Rio geweest. De eerste keer in 1969 toen we met de bemanning nog in een hotel op het Copacabana-strand logeerden. Toen ik 's middags wakker was geworden en de boulevard op was gelopen en het "Suikerbrood" had zien liggen, had ik even in mijn arm moeten knijpen om te controleren of het geen droom was, of ik daar wel ècht stond, midden in de poster die ik al jarenlang had bewonderd in de etalages van reisbureaus. Het was heel erg heet geweest en ik had geen zin gehad om in mijn eentje op het strand te gaan liggen, maar het feit dat ik daar was, had me een gelukkig gevoel gegeven. Achter het hotel zat een restaurantje waar de crew na aankomst altijd een biertje ging drinken en waar je avocado met garnalen in cocktailsaus kon bestellen, een hors d'oeuvre die ik volgens de ervaren bemanning per se moest proeven. Tot op dat moment was de avocado een, voor mij, totaal onbekende vrucht geweest.

We hadden maar een korte stop omdat er in Rio een bemanning gestationeerd stond die een nachtstop maakte in Santiago de Chili. We kwamen 's morgens aan, na ruim 12 uren te hebben gevlogen vanuit Lissabon, en gingen de volgende avond datzelfde ellenlange stuk weer terug.

Ik was er ook eens geweest tijdens het befaamde carnaval. We hadden op onze vrije avond en nacht op de Copacabana met de uitbundige menigte mee gesamba'd. Wat een ambiance ! Een unieke ervaring, hoewel ik er eigenlijk niet zo van houd om me in grote menigten te begeven.

Dat was allemaal al weer tien jaar geleden en ondertussen was de stationering afgeschaft. We vlogen nu twee maal per week naar Santiago de Chili met op de ene reis een vier dagen stop in Rio en op de andere vier dagen in Santiago.

Ik kwam hier meestal als het winter was op het zuidelijke halfrond, want dan hadden de echte Zuid-Amerika liefhebbers niet zo'n zin om erheen te gaan. Deze keer was het echter wel het goede seizoen, alleen hadden we hier helemaal niet moeten zijn !

Ik had een reis naar Aruba aangevraagd, want enthousiaste collega's hadden me verteld dat het daar zo'n BioVakantie Oord was. Daar was ik wel aan toe na al mijn Europa-gekachel.

We hadden een gezellige crew en in Lissabon waren we met zijn allen uit eten gegaan. Die nacht wachtten we echter tevergeefs op calling-time, want het mistte weer eens in Lissabon, dus vloog de machine over. We waren teleurgesteld, want nu moesten we naar Rio met maar een korte stop. Mopperen hielp niet, dus pasten we onze plannen aan. De dag van aankomst hadden we ons na een paar uur slapen uit bed gesleept om een tochtje te gaan maken naar de Corcovado, de berg waar het Christusbeeld opstaat en vanwaar je een fantastisch uitzicht hebt over de stad, de bergen en de omringende baaien. We namen taxi's om naar het stationnetje onder aan de berg te rijden. Onderweg passeerden we de wereldberoemde stranden Leblon, Ipanema en Copacabana. Door de raampjes zagen we wit zand en blauwe zee geflankeerd door hoge palmbomen, in hoog tempo aan ons voorbij glijden. Met het kabeltreintje reden we door een tropisch oerwoud omhoog. Tussen de exotische planten door kregen we zo nu en dan een glimp te zien van de stad die alsmaar verder in de diepte wegzakte. Het uitzicht bovenop de berg was adembenemend en na een tijdje gingen we met tegenzin weer terug naar beneden.

Niemand, behalve ik, had een camera durven meenemen, omdat we die morgen weer eens afschuwelijke verhalen hadden gehoord over de roofovervallen die onlangs in Rio hadden plaatsgevonden. Bemanningsleden, die de bus hadden genomen naar de stad, waren beroofd van al hun sieraden, geld en camera's. Amerikaanse dames, met van die blauwgespoelde permanentjes en synthetische, felgekleurde broekpakken aan, waren overvallen tegenover de ingang van ons hotel, nadat ze in het geldwisselkantoor hun dollars hadden omgewisseld voor de dagelijks devaluerende cruzeiro's. Dat het gevaarlijk was wisten we wel, maar we waren weer eens met onze neuzen op de feiten gedrukt. Al die luxe die ons omringde had ook zijn keerzijde, nl. dat er een enorme kloof bestond tussen arm en rijk in de meeste landen waar we heen vlogen. Behalve Rio waren er nog veel meer steden in de wereld, vooral in Afrika, waar het gevaarlijk was om als westerling de straat op te gaan. Het werd ons dan ook aangeraden om gouden, zilveren en diamanten juwelen en dure camera's thuis te laten. De kluizen in het hotel waren geen garantie, want ook die werden zo nu en dan leeggeroofd. Fijn is het niet, maar vanuit het oogpunt van de armen moet onze protszucht wel erg onrechtvaardig overkomen. Het was des te schrijnender omdat vlak achter ons luxe hotel de armoedigste sloppenwijken tegen de berg aangeplakt lagen, terwijl aan het strand de mooiste paleisjes stonden die noodgedwongen beveiligd moesten worden door hoge muren met daar bovenop glasscherven en met een gewapende wacht voor de toegangspoort..

Mijn glas was leeg en ik stond op om roomservice te bestellen. Ik besefte dat ik deze weelde nooit van mijn salaris zou hebben kunnen bekostigen en nam me voor, dat zolang het duurde, er heel veel van te genieten !

Moskou Revisited

2010-02-08T20:21:00.034+01:00

We waren net geland op het vliegveld van Praag, waar we een tussenlanding maakten op weg naar Boedapest. Het was hartje winter en ik vond het er mistroostig, grijs en grauw uitzien zoals op alle plaatsen achter het IJzeren Gordijn en de mensen waren niet echt toeschietelijk (zacht gezegd.) Die dag was niet anders en onderaan de trap stond een jonge soldaat met een Kalashnikov over zijn schouder om ervoor te zorgen dat geen enkele verderfelijke westerse invloed over de vieze drempel van onze kist naar buiten sijpelde. Het platform was leeg en desolaat. Ik kon me wel voorstellen waarom, wie zou daar nu vrijwillig willen zijn ?

In 1980, toen ik als purser op Europa ging vliegen, had ik weer een visum voor Moskou gekregen, iets waar ik niet ècht blij mee was geweest. Aan boord zag je al aan de grootte en de zwaarte van de zak diplomatieke post dat we naar een oostblokland gingen ! Post ? Ha..! We dachten eerder aan blikken met bruine bonen, zakken zoute drop, Edammer kazen, rookworsten, BH's, pikante slipjes en kruiswoordpuzzels. Nog schrijnender vonden we het, dat we van onze grondstaf in Warschau en Moskou boodschappenbriefjes mee naar huis kregen met verzoeken om de volgende keer, als we weer een nachtstop hadden, vooral veel verse groenten en fruit, suiker en babyvoedsel voor ze mee te nemen. Je zou toch denken, met al die grote kolchozen in dat enorme wereldrijk, dat ze wel wat meer zouden kunnen produceren dan groene kool. Niet dus, het bleek dat het communistische systeem niet bevorderlijk was voor het stimuleren van diversiteit... zal ik maar zeggen.

Nadat ik er twaalf lange jaren niet meer geweest was vond ik alles onveranderd terug, behalve dan het hotel waar we verbleven: het Oekraïne Hotel in het hartje van de stad was omgewisseld voor het Soyuz Hotel in één van de grauwe buitenwijken. Voor de ingang van het hotel stond een norse bewaker en bij de receptie zat, achter tralies, een chagrijnig vrouwspersoon die ons met tegenzin de sleutel van onze kamers overhandigde en onze dollars in roebels omwisselde. De laatste maanden was ik er een paar keer geweest en wat we daar allemaal meegemaakt hadden, deed me beseffen hoe gelukkig we waren naar het "vrije westen" terug te kunnen vliegen.

De eerste keer waren we met de ondergrondse de stad ingegaan om het Rode Plein te gaan bezichtigen. Met de metro te reizen was een aparte ervaring, omdat de stations er als paleizen uitzien. Je waant je soms in een grote balzaal waar prachtige kroonluchters van de gewelfde plafonds hangen. De keerzijde was dat we veel dronken mannen in de treinen en op de perrons zagen liggen en dat de machinisten, conducteurs en perronpersoneel voornamelijk uit onaantrekkelijk uitziende sovjetvrouwen ( vierkant en grimmig) bestonden.

Toen we 's avonds terugkwamen was het hotel gesloten en de bewaker wilde ons niet binnen laten, want we konden niet bewijzen dat we er ook echt logeerden. Gelukkig zat de dame van de receptie nog achter haar tralies en na enig aandringen van onze kant ( moeilijk als je geen Russisch spreekt) ging hij aan haar vragen of we waren wie we beweerden dat we waren. We mochten erin en hoefden de nacht niet op straat door te brengen. Op de kamers ontbraken de gordijnen en de zon scheen omstreeks 03.00 uur recht in mijn gezicht.

's Morgens zaten we nauwelijks uitgeslapen aan het ontbijt. Ons humeur verbeterde er niet op toen de dienstdoende ober het niet voor elkaar bleek te krijgen om vijf kopjes koffie of thee tegelijkertijd te serveren, evenals de rest van het ontbijt. Na een half uur reden we naar het vliegveld zonder voldoende gedronken en gegeten te hebben.

En dan onlangs, toen we besloten hadden, na de crewborrel op de kamer van de captain, te gaan dansen in de nachtclub van het hotel. De copiloot had, hoewel het streng verboden was roebels in te voeren, op Schiphol bij het Grenswissel Kantoor voor 25 gulden 35 roebels gekocht. Dat was fantastisch, want in het hotel was de exchange rate nog niet eens 1 roebel voor 1 dollar geweest. We bestelden aan de lopende band flessen champagne en al gauw hadden we goed contact met de aanwezige Borissen en Sergeis plus wat mannen van de LOT. We dansten en sjansten tot op een gegeven ogenblik de obers weigerden om ons nog verder flessen champagne te brengen. Ze waren boos en verontwaardigd omdat we zoveel roebels hadden. Zwart natuurlijk. Een aantal mannen kwam op ons tafeltje af en eiste in gebrekkig Duits, dat we bewijzen lieten zien waar we onze roebels gekocht hadden. Waren ze van de KGB ? De captain zei tegen ons dat we naar zijn kamer moesten gaan en dat hij het wel zou oplossen. We namen de nog volle flessen van de tafels mee en na 45 minuten, we begonnen net aan gevangeniscellen te denken, kwam hij met de copiloot terug. Met enige dollars had hij het conflict opgelost. Pfffffff....

Daar moest ik aan denken, terwijl wij daar op onze passagiers stonden te wachten op het vliegveld van Praag.

Zo nu en dan keek ik naar beneden en zag de condenswolkjes uit de neus en mond van de soldaat komen, want het was - 15 graden Celsius. Door medelijden gedreven ging ik na een tijdje de trap af met een bekertje van onze beruchte, groene dikke, soep om hem wat op te warmen. Ik zag dat hij aarzelde maar na een schielijke blik over het verlaten platform, nam hij het dankbaar van me aan.

Toen even later de passagiers instapten keek hij nog even omhoog. Ik wuifde naar hem. Ik had met hem te doen, maar wat was ik blij dat ìk tenminste kon ontsnappen en met nog een laatste blik op de verlaten vlakte deed ik de deur dicht. Daaaag........!

Horb&Co

2010-02-07T16:18:00.014+01:00

We lagen met zijn drieën aan het zwembad van het Torarica Hotel en dronken loom, want het was vochtig en heet, wat Parbo'tjes, toen we de captain zagen die volledig gekleed op ons af liep. Hij kwam ons zeggen dat hij even naar de stad ging, zodat we in ieder geval wisten waar hij was als hij niet meer terug zou komen. Hè ? Hij sprak in raadsels: waarom zou hij niet meer terugkomen ? Hij had bij de receptie van het hotel gehoord dat er vandaag een opstand tegen het militaire gezag zou uitbreken en hij ging even bij het KLM-kantoor informeren wat de procedure was, voor het geval dat... We wisten natuurlijk van de avondklok, waar we ons overigens keurig aan hadden gehouden, maar waaròm was ons niet helemaal duidelijk geweest. Hoewel... bij mijn vorige reis naar Paramaribo had ik al gemerkt dat er onaangename spanningen bestonden tussen de bewoners en bepaalde militairen uit het leger van Bouterse.

Ik was onverwacht opgeroepen voor een reis naar Paramaribo, waar we drie dagen zouden overstaan. Een leuke onderbreking van mijn Europa-cycli met de DC 9.

Ik had op één van mijn reizen daarvoor al eens een dagtrip over de Surinamerivier gemaakt, waar we uitgestapt waren bij Plantage "De Nieuwe Grond", een sinaasappelplantage die half overwoekerd was door het oerwoud. Een Engels echtpaar had hem een half jaar daarvoor overgenomen. Wat ze over hun ervaringen vertelden klonk echter niet hoopvol. De arbeiders waren dagloners en kwamen alleen maar werken als ze geld nodig hadden en op die manier kregen ze niet genoeg werkkrachten om de boel draaiende te houden. Van hun oorspronkelijke idealen was nog maar bitter weinig over en dat was hun aan te zien.

Deze keer was het de man van één van onze stewardessen, die daar gestationeerd stond voor een groot bedrijf, die ervoor zorgde dat we genoeg vertier hadden. Zo bezochten we een markt en gingen daarna kijken naar een Kota Missie Show. We keken, net als toeristen in Nederland als ze Marken en Volendam bezoeken, naar mensen in klederdrachten maar dan ietsje exotischer, vooral de kleine meisjes waren wel lief.

Daarna waren we uitgenodigd voor een party bij Hindoestanen ergens in het oerwoud bij Saramacca. Een feest: daar waren we altijd wel voor in, dus propten we ons in een busje en reden een paar uur over een weg, waar links en rechts alleen maar rimboe te zien was. Toen we aankwamen werden we hartelijk verwelkomd en ons werd verzocht ons zoveel mogelijk tegoed te doen aan het aanwezige voedsel en de drank. Ondertussen hadden we best wel honger en vooral dorst gekregen dus deden we wat van ons verwacht werd. We zaten net gezellig aan tafel toen er een paar jeeps voor de tuin verschenen waaruit een stelletje mannen en vrouwen stapten, die onder begeleiding van lijfwachten met Uzi's in de aanslag, aan een tafel gingen zitten. Wie waren dat, vroegen we ons af ? Men fluisterde dat onder de mannen Horb zat en een ander die Minister van Landbouw was. Het was wel duidelijk wat de vrouwen waren. Geen van deze personen was uitgenodigd. De indringers dronken pure whisky en werden alsmaar luidruchtiger; het was een sinister stelletje en er ging een zekere dreiging van ze uit. We voelden ons niet meer zo op ons gemak, zeker niet als een paar meter verderop een paar kerels met machinegeweren naar je staan te kijken. We besloten daarom het feest vroegtijdig te verlaten en we waren, helaas voor de gastheren, niet de enigen.

Daar moest ik aan denken, terwijl we op de terugkeer van de captain wachtten. Dat duurde niet lang.

'Nou jongens, geen problemen hoor. De opstand is nog even uitgesteld vanwege de vele feesten die er de komende tijd gepland staan, maar daarna gaat het gebeuren. We gaan morgen dus gewoon naar huis.'

Oh, nou gelukkig dan maar. Daar namen we nog een biertje op en gingen 's avonds eten bij de Chinees aan de overkant van het hotel. Nog even dansen bij de Diamond Club en netjes terug naar het hotel voordat om 24.00 uur de avondklok begon.

Een paar maanden later vonden de decembermoorden plaats. Bouterse en zijn maten waren kennelijk iets eerder uitgefeest dan hun tegenstanders.

Verliefd

2010-01-09T19:45:00.029+01:00

Het was 's morgens vroeg en ik reed op mijn fiets door de stille straten van de stad naar de halte van de KLM-bus, die achter het Centraal Station vertrok. Ik dacht erover na, dat hoewel ik een hekel heb aan vroeg opstaan, het toch wel iets romantisch had zo helemaal alleen over straat te gaan in de anders zo drukke en lawaaierige stad. In de lente werd ik op mijn fietstocht begeleid door het melodieuze lied van de merels; in de zomer was het het geheimzinnige gesjirp van de krekels en in de herfst reed ik door een nevelige stad en rook de geur van afgevallen bladeren. Nu was het hartje winter, de thermometer wees - 15 graden C aan en het wegdek was bedekt met ijskristallen. Ik was op weg naar de bus van 06.00 uur, want ik moest om 7.00 uur op Schiphol melden, dat was nu eenmaal de consequentie als je purser op de DC 9 was.

Week in, week uit, stond ik vaak al om 7.00 uur 's morgens op het bemanningencentrum omdat de meeste vluchten binnen Europa tussen 8.00 en 9.00 uur vertrokken. Het was een vermoeiende maar ook wel een gezellige tijd, omdat de groep pursers op Europa betrekkelijk klein was. Als we elkaar bij Operations tegen het lijf liepen hadden we niet zelden de volgende conversatie:

'Hé Vince, met welke captain vlieg jij vandaag ? '

'Hou je vast ! Ik ga met Appelsientje! '

'Nou, dan heb je nog geluk gehad,' riep Dick, 'want ìk moet met Kerosientje!'

'Ha, ha, jongens,' kwam ik er tussen, ' over geluk gesproken : ik heb Doodstra!'

Ze gaven het ruiterlijk toe: dat was echt het ergste wat je kon overkomen.

Gelukkig waren de meeste vliegers wel aardig ; er waren er zelfs een paar bij die best de zonde waard waren.

Nadat ik me gemeld had, mijn kas had opgehaald, bij Operations langs was geweest voor de passagiersinformatie en mijn Tax Free had besteld, kwam ik weer beneden om mijn postvakje leeg te maken. Er lag een brief in. Ik had hem net in mijn tas gestopt om hem later op mijn gemak te kunnen lezen, toen ik de schrijver ervan in het oog kreeg die bij de balie in de boeken stond te bladeren. Hij was net aangekomen uit Afrika en keek verheugd op toen ik hem aansprak.

'Waar ga je naar toe ?'

'Ik moet naar Genève met een kleine DC 9 en dat ding zit zo provisorisch in elkaar dat daar alleen maar héle intelligente mensen op mogen werken. Daarom moet ik wel.' Hij grinnikte. Niels van het meldingsbureau, die een grote kar voortduwde, liep ons voorbij. Meewarig keken we naar zijn, door de inspanning, rood aangelopen gezicht.

Ik vertelde dat Niels tegen me had gezegd dat hij na een maand vakantie altijd een maand ziek was. Nou, dat begreep hij wel, als hij het werk van Niels zou moeten doen, zou hij na drie weken gek worden. Ik kreeg dan een baan als psychologe om alle gekken op te vangen. Hij moest dan iedere dag ter observatie bij mij langs komen en ik zou promoveren op zijn geval. Ik zou hem wel genezen, maar dat niet vermelden in mijn proefschrift, want anders ging mijn promotie niet door!

We lachten. 'Heb je even tijd om koffie met mij te gaan drinken ?' vroeg hij.

'Ja, hoewel... ik moet over tien minuten "briefen" '

We liepen naar de koffiemachines die onder en achter de trap stonden. Daar waren we tenminste even uit het zicht van de meeste collega's. Hij trok zijn neus naar me op en keek me glimlachend aan.

'Hoe gaat het nu met je ? '

'Goed, en met jou? '

'Ook goed, hoewel... ik heb het eigenlijk veel te druk.'

We zwegen even en keken elkaar in de ogen.

'Waar denk je nu aan? ' vroeg hij na een tijdje.

Ik kreeg het warm omdat ik eraan dacht hoe fijn het zou zijn als we nu ergens ter wereld helemaal alleen met zijn tweeën konden zijn.

'Hmmmm...' zei ik, 'dat vind ik eigenlijk te moeilijk om nu hier, achter de koffiemachines, te zeggen.'

'Hello, young lovers!' Een collega kwam ons storen om met zijn kwartje een bakje espresso uit de machine te halen. We wachtten tot hij weer verdwenen was.

'Kan je er dan geen rebus van maken, zodat ik die kan lezen als ik weer moet vliegen ?'

Gekke man, hoewel ik in mijn fantasie al aan het tekenen was geslagen.

'Wat doe jij de komende weken? 'vroeg ik, want misschien konden we samen een nachtstop maken. Zelfs Tel Aviv was te prefereren boven een koffiemachine.

'Reserve, beschikbaar en allemaal vroege Londens want er is route-instructie, dus alle vluchten zitten vol. En jij?'

' Allemaal DC9-cycli, maar zo nu en dan heb ik een nachtstop of een wat langere vlucht op de DC 8.'

'Als de route-instructie achter de rug is zal ik kijken of ik iets aan mijn indeler kan ontfutselen. 'Goed ? '

'Goed !'

Ik moest gaan" briefen" en daarna aan boord. De hele reis liep ik met een glimlach op mijn gezicht.

In de bus naar huis keek ik zo nu en dan naar het witte landschap, terwijl ik gekke tekeningen zat te verzinnen voor de rebus.

Het was koud en glad en het begon te sneeuwen toen ik naar huis fietste, maar ik merkte er niets van. De volgende dag zou ik een verrassing in iemand's postvakje stoppen.

Oudejaarsavond in Tel Aviv

2009-12-24T20:11:00.049+01:00

Het was dat jaar weer mijn beurt om met Oud en Nieuw te moeten werken. Ik vroeg me af waar ik heen zou gaan, want de leuke reizen waren natuurlijk allemaal allang aangevraagd. Tot mijn teleurstelling was het geen reis, maar reserve 06.00-18.00 .

'Sh.t, ' dacht ik, 'dat wordt vast een vlucht naar Afrika, Saudi Arabië of het Midden Oosten, in ieder geval naar een bestemming waar een collega spontaan ziek van zou worden !' En ja hoor, zoals verwacht ging op 31 december al vroeg de telefoon ! Ik hoorde aan het medeleven in de stem van de indeler dat mijn vermoedens terecht waren geweest. 'Sorry hoor, maar je moet vanmiddag als 8 ( passagier) naar Tel Aviv en je bent pas laat op de avond van 2 januari retour. Je hebt nog mazzel hoor, want ik zoek nog iemand die vanmiddag voor een paar dagen naarJeddah moet!

Op Schiphol aangekomen zag ik mijn bemanning, die stuk voor stuk aan het klagen waren, dat we nauwelijks daggeld meekregen. We werden verondersteld twee dagen en nachten volpension in het hotel te verblijven. Wat was dat voor een mesjogge regeling ? Om daar op een 12 uur nachtstop verplicht te moeten nassen was nog tot daar aan toe, we sloegen dat meestal toch over want zo goed was het eten niet, maar twee dagen ? Dat was wel een beetje te veel van het slechte.

In Tel Aviv aangekomen werden we in een krakkemikkig busje vervoerd naar het achenebbisje Avia Hotel, waar ze uitblonken door hun ongeïnteresseerde service.

Het was nog vroeg in de avond geweest en daarom besloten we eerst maar te gaan crewborrelen om alvast een beetje in de stemming te komen. Voor de viering van de jaarwisseling waren we uitgenodigd naar de "Jet Club" van het hotel te komen en voor die tijd zou een diner worden geserveerd in de ongezellig verlichte eetzaal, waar we de enige gasten bleken te zijn tot er een aangeschoten bemanning van de Poolse LOT arriveerde. Er werden een paar wankele tafels tegen elkaar aan geschoven en de schotels met gerechten en de vele flessen wijn dreigden steeds om te vallen als we onverwachte bewegingen maakten, wat bij het vorderen van de avond steeds vaker voorkwam.

Na de crewborrel had ik besloten alleen nog maar majem te drinken tot het in Nederland middernacht was, want ieder van ons had, op mijn voorstel, een fles Veuve Cliquot bij de Tax Free gekocht om het begin van het nieuwe jaar feestelijk in te kunnen luiden. Ik vond dat het niet goochem zou zijn om vóór die tijd dronken te worden van de goedkope Israëlische jajem.

Tegen de tijd dat we in de stampvolle nachtclub aankwamen waren de meeste van mijn gabbers al behoorlijk "vrolijk" en het was niet zo tof en geen ponem zoals ze op het te kleine dansvloertje tekeer gingen en op die manier de lol van de andere dansers versjteerden.

Na middernacht werd een weinig inspirerend showtje opgevoerd, waar onze bemanning, een beetje te luidruchtig, dwars doorheen tetterde. Toen het in Nederland bijna twaalf uur was ging ik met de copiloot naar zijn kamer, waar de flessen champagne gekoeld op het balkon klaar stonden, om ons voor te bereiden op de komst van de crew. We lieten een paar kurken knallen en wachtten braaf op de collega's. Toen ze er om middernacht nog niet waren, toastten we maar met zijn tweeën op een voorspoedig nieuwjaar: lechajiem en mazzeltof! Een minuut of tien later kwam de rest binnendruppelen. Genieten van de champagne konden ze niet meer, daarvoor waren ze al te ver heen. Toen ze ook nog met hun sores tegen elkaar aan begonnen te hangen besloten de co en ik om de meeste flessen champagne maar dicht te laten en te bewaren voor de volgende avond. Het werd dus niet meer gezellig en het feest ging als een nachtkaars uit.

De volgende morgen om 10.00 uur stonden er twee taxi's klaar, want we hadden de vorige dag, toen iedereen nog nuchter was, afgesproken op onze vrije dag een tocht te gaan maken naar Jerusalem en Bethlehem. De captain had, met een vooruitziende blik, de bemanning vooraf de $20.- p.p. laten betalen en dat was maar goed ook, anders waren er maar weinig mensen op komen draven.

Het was ondertussen noodweer geworden en een ijzige orkaan blies dwars door onze kleding heen, want niemand van ons had op een dergelijke kou gerekend. Gelukkig had ik laarzen bij me en had mijn uniformjas over een paar truien aangetrokken. Onderweg naar Jerusalem begon het ook nog hevig te sneeuwen en zodoende zagen we niet veel van het landschap. We vermoedden dat het er onder de sneeuwhopen woestijnachtig uit zag met, hier en daar, wat olijfbomen en cipressen.

Aangekomen in Jerusalem reden we door de antieke stad, waar we in het voorbij rijden wat doorkijkjes te zien kregen en veel nauwe steegjes. Bij de klaagmuur moesten we, om daar dichtbij te kunnen komen, tot onze enkels door het ijswater waden.

Toen ik vlak voor de muur stond zag ik overal uit de afgesleten voegen briefjes steken, waarop mensen hun diepste wensen hadden opgeschreven. Verwachtten ze een wonder ? Dat vond ik best wel geinig. Zou God 's nachts stiekem al die briefjes lezen en in een soort loterij bepalen aan wie hij een wonder zou toewerpen ? Trouwens, ik vind het eigenlijk een humoristisch idee van God ( of moet ik Jahweh schrijven) : de klaagmuur als psychotherapeut! De verleiding was groot om ook zo'n briefje te gaan schrijven alleen kon ik niet zo gauw een papiertje en een pen vinden. Mijn handen waren overigens, bij gebrek aan wanten of handschoenen, al zo verkleumd dat ik niet eens in staat zou zijn geweest om nog letters te kunnen vormen.

In Behtlehem werden we door een chagrijnige gids, met een noodvaart, door de drie kerken geleid die op de plaats zijn gebouwd waar verondersteld wordt dat daar vroeger de stal moet hebben gestaan waar Jezus geboren is. Volledig door de kou bevangen vonden we daarna, na grote moeite want het plaatsje was uitgestorven en alle horecabedrijven bleken gesloten te zijn, een cafeetje waar we ons konden opwarmen aan warme kaassandwiches en kopjes nescafé ( de eveneens chagrijnige eigenaar weigerde zijn koffiemachine aan te zetten.)

Op de terugweg bezochten we nog een uitspanning in Jaffa, waar vandaan we een schitterend uitzicht hadden over de zee en in de verte de "skyline" van Tel Aviv.

Die nacht sliep ik nauwelijks want de orkaan zorgde ervoor dat er van alles klapperde en als het raam van mijn buurman, de copiloot, open woei ontstond er zo'n grote luchtstroom via de kier onder onze wederzijdse tussendeur door, dat mijn tuimelraam dat geen slot bezat, spontaan open klapte en vice versa. De co en ik beleefden samen op die manier een stormachtige nacht, al wordt daar meestal iets anders bij gedacht!

De volgende morgen inspecteerden we buiten de schade. Overal lag rommel en het bleek dat er een paar bomen en het hek om de tennisbaan omgewaaid waren.

Het was binnen en buiten bijna even koud, want verwarming is in subtropische klimaten niet nodig, vinden ze daar. We waren daarom blij toen "calling time " kwam en we weer naar huis mochten vliegen naar onze verwarmde huizen toe.

Opgelucht namen we afscheid, tenminste voor een tijdje, van het vervallen crewhotel en het , jawel, chagrijnige hotelpersoneel.

Op Schiphol kwamen we ongeveer gelijktijdig aan met de bemanning uit Jeddah.

Die vonden dat wij maar mazzel hadden gehad, want wij hadden het nieuwe jaar in kunnen luiden met iets alcoholischer dan een glaasje appelsap !

"Ha ha," dacht ik, "maar zij hebben tenminste geen last van een kater gehad!"

Kerstmis in Madrid

2009-12-13T11:34:00.028+01:00

'Ólé, olé,' moedigden we de dames aan, die opgezweept door ritmisch handgeklap, de flamenco dansten.

We zaten ergens in het achterland van de Costa Brava naar een show, die speciaal voor toeristen is bestemd, te kijken. Ze zullen wel gedacht hebben dat die buitenlanders toch geen flauw benul hebben dat de flamenco oorspronkelijk uit Andalusië komt. Zoals Japanners waarschijnlijk nietsvermoedend dansers op klompen ( en in Volendamse klederdracht) zouden fotograferen op het Vrijthof in Maastricht, met het idee dat het typisch voor heel Nederland is.

A1 en ik waren op bezoek bij Flip die, na zijn kort verband contract als hofmeester bij de KLM, met zijn vrouw en twee kinderen naar Spanje was geëmigreerd om een restaurant dat speciaal was toegesneden op de wensen van Nederlandse toeristen, te beginnen. Op het menu stonden gerechten als "echte" Hollandse biefstuk met sla en frietjes en kip met appelmoes, voor de kinderen.

'Weet je nog, dat we een paar jaar geleden op de totaal verlaten Plaza Mayor in Madrid in een restaurant hebben gegeten toen een student op zijn gitaar flamenco-muziek begon te spelen en zijn vrienden net zo meeklapten? ' vroeg Flip.

Dat wist ik nog heel goed, ook dat het was gaan sneeuwen toen we terugliepen naar het hotel.

Het was december 1970 geweest toen we op de kerstdagen hadden moeten vliegen. Dat is nu eenmaal de consequentie als je voor een airline gaat werken. Op onze indeling had MAD-CUR-MAD gestaan: vertrek op 24 december en retour op de 29e. Dat betekende in ieder geval dat we vrij zouden zijn met Oud en Nieuw. Als alles volgens de regels verliep hadden we volgend jaar vrij met de kerst en moesten we vliegen tijdens de jaarwisseling.

We vlogen met een DC 8-50 naar Madrid en waren omstreeks middernacht in het hotel aangekomen, nadat we de cockpitcrew, de purser en assistent purser hadden afgezet in het luxe ***** Meliá Hotel.

Bij de receptie van ons *** hotel wilden ze zo snel mogelijk naar huis want "Nochebuena" is het belangrijkste familiefeest voor de Spanjaarden, maar ze hadden wel voor de twee hofmeesters en twee stewardessen een speciale kamer gereserveerd waar ze een heerlijk koud buffet, compleet met champagne, wijnen uit de Rioja en een fles goede cognac hadden neergezet.

We besloten onze meegebrachte feestkleding aan te trekken en in stijl te gaan souperen. We hadden, héél romantisch, de kaarsen aangestoken en elkaar met een glas champagne in de hand 'Feliz Navidad' gewenst. Na het eten zaten we met een glaasje cognac, waar de mannen een sigaartje bij op hadden gestoken, na te genieten. We waren het roerend met elkaar eens: om op deze manier de feestdagen door te moeten brengen was eigenlijk zo slecht nog niet.

Pas toen door de ramen het ochtendlicht begon te schemeren, waren we, behoorlijk aangeschoten, naar onze kamers gegaan.

Toen we vroeg in de middag wakker werden was het te laat geweest om nog ontbijt in het hotel te kunnen bestellen, dus gingen we, door honger gedreven, de straat op. Het was er uitgestorven geweest en de wind koud en guur, niet bepaald een uitnodiging om lang buiten te blijven.

'Hé jongens,' zei Flip,' ik zie een kroeg , zullen we daar naar binnen gaan ?'

We kwamen een smerige pijpenla binnen waar het blauw zag van de rook. De vloer lag bezaaid met sigarettenpeuken en gebruikte papieren servetjes. De stamgasten hingen aan de tap met een biertje of een brandy en er heerste een enorm kabaal, want het is de Spaanse gewoonte om allemaal door elkaar heen te praten zonder naar elkaar te luisteren. Degene met de hardste stem heeft de beste kans om gehoord te worden. Het zal wel over Real Madrid of Atlétic zijn gegaan, want voetbal is hèt voornaamste gespreksonderwerp onder Spaanse mannen.

Daar er geen zitplaatsen waren moesten we noodgedwongen blijven staan. We vroegen of er iets te eten was. Nors wees de uitbater op een paar schoteltjes die uitgestald stonden achter een glazen plaat. Knoflookworst, rauwe ham en schelpjes met inhoud, dat was zo'n beetje het aanbod. Dat past eigenlijk niet zo bij een bak koffie, dus stelde Flip voor, ook omdat we een beetje katerig waren, om een fles rode wijn te bestellen.

We aarzelden, we hadden immers over een paar uur calling time? Flip vond echter dat we best een beetje mochten genieten, het was tenslotte kerstfeest. OK, we deden mee. Als we het aan niemand vertelden zou er geen haan naar kraaien.

De crewbus kwam ons die middag, voor onze vlucht naar Curaçao, als eerste oppikken en in een jolige stemming verwelkomden we, even later, de rest van de bemanning toen ze instapten. Nou, die jongens hadden vast geen gevoel voor humor want ze keken stuurs voor zich uit. We vergaven ze, want ze hadden tenslotte niet zo'n lol gehad als wij.

's Morgens vroeg, op 2e kerstdag kwamen we in het Flamboyant Hotel aan en ons werd meegedeeld dat er voor de bemanning en de KLM-ers die op Curaçao gestationeerd waren, een officieel diner was georganiseerd waaraan we geacht werden deel te nemen.

Die avond zaten we buiten op het terras, in de zwoele wind, aan lange tafels ons te vervelen. Het was overduidelijk dat de aanwezige gasten het ondergingen als een verplichting en liever ergens anders waren geweest. Flip probeerde nog een beetje de boel op te vrolijken door een Kerst Conférence in plat Amsterdams ten beste te geven, maar zijn moppen werden niet geapprecieerd.

Het werd één van die avonden om gauw te vergeten.

De volgende morgen vlogen we weer terug naar Madrid en we kwamen net op tijd in het hotel aan om nog uit eten te kunnen gaan.

We liepen door verlaten straten naar de Plaza Mayor. Franco had toen nog stevig de touwtjes in handen en in de stad hing een melancholieke en doodse sfeer.

De Plaza Mayor was leeg en we vonden één restaurant dat geopend was. Het was zo'n ongezellige tent met neonlichten waar we de enige gasten bleken te zijn, op een paar studenten- types na die daar wat zaten te drinken. Gelukkig haalde één van hen na een tijdje zijn gitaar tevoorschijn en begon te spelen, aangemoedigd door zijn maatjes met veel geklap en olé 's. Werd het toch nog een beetje gezellig !

Terug in de Catalaanse Bergen haalden Flip en A1 nog wat herinneringen op aan hun KLM-jaren waar ze met veel heimwee aan terug dachten, terwijl op het toneel de danseressen de flamenco dansten met veel hakkengeklak en castagnettengeklik.

We schonken onszelf nog maar eens in uit de karaf met sangría, dat is tenslotte wat er van ons, toeristen, werd verwacht.

! Olé, olé !

Manneke Pis in Rome

2009-12-03T20:16:00.014+01:00

We kwamen uit Afrika en zouden een 24 uurs stop in Rome maken. Normaal zou dat leuk zijn, ware het niet dat we vlakbij het vliegveld Fiumicino in een naargeestig hotel in Ostia waren ondergebracht. Bovendien was het ook nog winter, dus een dagje aan het strand of zwembad (of sightseeën in de antieke stad van Ostia) zat er niet in, dus besloten de hofmeester KV en ik, als we wakker werden ( we waren 's morgens vroeg aangekomen) met de metro naar Rome te gaan, want die stad kende hij niet. Ik ook niet, hoewel ik er een keer op een nachtstop was geweest, maar toen had ik niets van de stad gezien omdat we met de crew, op het terras van ons hotel, doorgezakt waren met een paar campari-soda's.

Ik werd wakker in een ongezellige koude kamer, waar niet eens een kleedje op de plavuizen lag om mijn voeten warm te houden. We waren te laat voor het ontbijt geweest. Na wat stukken droog stokbrood met wat sterke koffie te hebben genuttigd begaven we ons vol goede moed naar het metrostation, waar vandaan een boemeltje ons in een uur naar het Stazione di Termini in het hartje van Rome zou brengen.

Het was lunchtijd geweest toen we er aankwamen, dus vond ik dat we eerst maar eens goed moesten gaan eten, voordat we aan het toeristische gedeelte zouden beginnen. We vonden een trattoria die behoorlijk vol zat met Romeinen dus niet al te veel ingesteld op buitenlanders, dachten we, en bestelden ieder pasta en daarna een vleesgerecht met een flesje vino rosso erbij. Daar zaten we dan, ieder aan de overkant van het tafeltje, elkaar aan te kijken. Kees ( zo zal ik hem maar noemen) was nou niet bepaald, wat je noemt, een vlotte causeur en ik had moeite het gesprek gaande te houden: je moet toch wat ? Toen de rekening kwam moest ik me nog een beetje kwaad maken, omdat het eindbedrag veel te hoog was. Ach een paar optelfouten zijn gauw gemaakt, maar de waard had er niet op gerekend dat ik Italiaans sprak en bovendien wèl kon tellen. Kwaad liep ik de tent uit met Kees in mijn kielzog, zonder een fooi te geven hoewel dat meestal wel mijn gewoonte is. Er zijn tenslotte grenzen aan mijn goedwillendheid. Tot overmaat van ramp was het ook nog gaan motregenen, dus liepen we weldra als natte honden door de straten. Als volleerde gids las ik de plattegrond en zo kwamen we na een tijdje terecht bij de Spaanse trappen op de Piazza di Spagna.

Daarna slenterden we wat door de luxe winkelstraten, waaronder de Via del Corso, waar alle beroemde wereldmerken vertegenwoordigd zijn. Het was een smalle, donkere straat en het zag er heel anders uit dan ik me in mijn dromen had voorgesteld. Daarna wilde ik wel naar de Trevi Fontein, omdat ik het beeld in mijn hoofd had van Anita Ekberg die op een zwoele zomernacht een frisse duik in het water neemt, misschien om wat af te koelen bij de aanblik van Marcello Mastroianni.

Wat een desillusie. Ik had me een groot plein voorgesteld met de fontein in het midden, stond hij in een heel smal straatje waar nauwelijks ruimte was voor al die toeristen. In de druilerige regen waren een aantal Japanners bezig, met de rug naar het water toe, liremuntjes over hun linkerschouder in het water te werpen, terwijl ze een wens deden. 'Ach baat het niet, schaadt het niet', dacht ik en deed hetzelfde. Kees wist niet wat hij zag en haalde zijn schouders op. Hij kon het geld niet missen, denk ik.

Het was al donker geworden toen we terug liepen naar het station, waar we net de trein misten.

De volgende zou tegelijkertijd de laatste zijn en we moesten 45 minuten wachten voor hij vertrok. De trein stopte bij iedere lantaarnpaal en het leek wel of er geen eind aan kwam. Na een half uur begon Kees een beetje ongemakkelijk op zijn stoel heen en weer te schuiven.

'Wat is er' , vroeg ik.

'Ik moet nodig plassen.' Hij trok een benauwd gezicht.

'Nou, dat is dan jammer', zei ik, 'je zal het een half uurtje moeten ophouden, want er zijn nou eenmaal geen toiletten in de metro.'

'Maar als ik moet dan moet ik meteen, ik kan het niet ophouden.'

'Verdomme', ergerde ik me, 'staan we 45 minuten op het station in Rome en dan gaat hij niet, terwijl hij weet dat als hij moet hij het niet op kan houden.'

Kees stond met een ruk op en liep naar de deur. Ik zag op zijn broek ter hoogte van zijn gulp een zich snel uitbreidende natte plek verschijnen. Ik dacht koortsachtig na.

'OK, bij de volgende halte ga je er snel uit, plast op het perron, en je springt weer in de trein als de waarschuwing komt dat de deuren dichtgaan', stelde ik voor.

Zo gezegd zo gedaan. De trein stopte en hij sprong eruit, ritste zijn gulp open, haalde zijn piemel tevoorschijn en produceerde een krachtige straal pies, die hij over de rails aan de andere kant van het perron sproeide. De waarschuwing om te vertrekken kwam, maar hij was nog lang niet uitgeplast en hij maakte geen aanstalten om de trein weer in te komen. Ik moest razendsnel een beslissing nemen. Ik kon natuurlijk zonder hem wegrijden, waar ik eigenlijk het meeste voor voelde, maar ik zag hem niet in zijn eentje de weg terug vinden naar het hotel, dus stapte ik, met tegenzin, ook uit. Samen uit, samen thuis, nietwaar ? Leuk was anders.

De rode achterlichtjes van de trein waren allang uit het zicht verdwenen toen hij eindelijk uitgeplast was.

Zo dat luchtte op en wat nu?

Het station lag aan een lange rechte weg met als verlichting, zo nu en dan, de koplampen van voorbij rijdende auto's.

De enige oplossing was om te gaan liften want om te lopen was het veel te ver.

Ik ging langs de kant van de weg staan en stak mijn duim omhoog. Niet lang daarna stopte een auto en ik legde aan de chauffeur uit dat we airline crew waren en de laatste trein gemist hadden naar Ostia en nu vervoer zochten naar ons hotel.

Hij was heel vriendelijk en bood ons een lift aan. Pfff, gelukkig. Opgelucht lieten we ons binnen 10 minuten naar ons hotel rijden. Echter daar aangekomen vroeg de man om geld. Ik protesteerde want ik vond dat hij ons had moeten zeggen dat hij betaald wilde worden voor zijn vriendelijkheid. Hij liep mee naar de receptie en zei tegen de receptionist dat hij niet wegging voordat hij $ 50,- van ons had ontvangen. Ik legde uit dat hij ons niet had gezegd dat hij een taxi was en dat we hem best wel wat wilden geven, maar dat $ 50,- buiten alle proporties was. Na veel heen en weer gepraat waarbij het woord' carabinieri' enige keren viel, kwamen we op de helft uit en ik betaalde de $ 25,- om van het gezeur af te zijn.

'Nou Kees,' plaagde ik hem toen we naar onze kamers liepen,' dat was een duur plasje'. Hij lachte als een boer die kiespijn had.

Hopelijk heeft hij uit deze ervaring wel een lesje geleerd: plas als je de gelegenheid hebt, anders kan het je duur komen te staan!

De verleidingen voor een piloot

2009-11-24T20:15:00.024+01:00

John W. Waterhouse : Odysseus en de Sirenen.

' Het is beter als je naar je eigen kamer gaat.'

' Weet je dat zeker?'

' Ja, heel zeker. Het zou zonde zijn om zo 'n mooie dag aan het eind te verpesten.'

' Je hebt gelijk, maar...., nou ja... OK.... Jammer.'

S. keek me spijtig aan en liep aarzelend de gang uit. Hij keek nog een paar keer om voordat hij om de hoek verdween.

' Daag... , tot de volgende keer,' mompelde ik.

Toen hij weg was opende ik mijn hoteldeur en ging naar binnen.

Toen ik vanmorgen wakker geworden was, in het comfortabele bed van het Sheraton Hotel in Lissabon, had ik me afgevraagd wat ik zou gaan doen. 's Nachts waren we met een stel van de bemanning naar de discotheek onder het hotel geweest en toen ik om drie uur moe gedanst naar bed wilde gaan, hadden de anderen vrolijk naar me gewuifd. Zij bleven nog even door fuiven gebaarden ze. Ja, ja, dat was duidelijk geweest, die zou ik vandaag waarschijnlijk niet meer zien.

Ik besloot om naar het Rossio Plein te lopen en op het terras van Pastelaría Suiça een kopje koffie te gaan drinken. Dat café was voor de KLM- bemanningen door de jaren heen een vast ontmoetingspunt geworden.

Eenmaal daar zat ik te genieten van het uitzicht. Hoe vaak had ik daar wel niet op alle uren van de dag en de nacht gezeten? "Tout Lissabon" kwam hier voorbij schuiven: de mensen die allemaal ergens naar toe op weg waren, de bussen naar de stadswijken die voor het terras stopten, de fontein midden op het plein, de zwermen duiven die regelmatig op de wieken gingen om daarna weer neer te strijken en de silhouet van de oude kathedraal, die boven en achter de huizen het decor vormde.

Ik wilde net mijn tweede kopje koffie bestellen toen ik een oude bekende zag. Het was piloot S. die ik zo nu en dan ergens ter wereld was tegengekomen. Ik herinnerde me nog elf jaar geleden, toen hij, zo maar "out of the blue", op mijn deur in het Holiday Inn in Montreal had geklopt. We hadden toen een hele tijd in de deuropening van mijn kamer staan praten. Ik zie nog die ellenlange gang voor me ( ik had helemaal aan het eind gezeten.) Hij had me daar bekend dat hij heel gauw verliefd werd en dat hij dat nu op mij was, maar hoewel ik hem sympathiek vond had ik dat niet genoeg gevonden om hem dan maar binnen uit te nodigen. Een paar jaar later had ik hem weer in Beirut, op een zwoele zomernacht, ergens op de Corniche gezien. Samen met een stel anderen hadden we toen, op een terras aan zee, wijn gedronken en veel gelachen om de moppen van een geinige BWK .

Ik wuifde naar hem en hij kwam verheugd naast me zitten.

Na het tweede kopje koffie besloten we naar de Taag te lopen om naar de overkant te varen.

We liepen door de smalle winkelstraat, onder een poort door, naar de haven. Het was een prachtige novemberdag: de zon scheen op het water en er stond een zacht zeebriesje. Terwijl we met de pont over de rivier voeren keken we naar de bootjes op het water en de schitteringen van de zonnelichtjes op de kabbelende golfjes. Meeuwen vlogen schor krijsend met ons mee.

Aan de overkant gekomen namen we de bus naar Caparica om op het strand in één van de eettentjes vis te gaan eten.

In het geheel verlaten restaurantje dat eigenlijk een strandkeet was die 's winters afgesloten werd met een provisorisch geplaatst, doorzichtig plastic, scherm, zaten we aan een tafeltje met uitzicht op het strand en de branding. We bestelden zeetong en een fles droge vinho verde.

De setting was idyllisch en het voelde aan alsof we binnen een cocon, waarin de tijd opgeheven was, gesponnen zaten. De onderwerpen die we bespraken werden in die atmosfeer vanzelf intiemer.

' Word je nog steeds makkelijk verliefd' , plaagde ik.

' Ik heb al een tijdje een relatie met een stewardess', hij trok plotseling een serieus gezicht.

' Maar je bent ook nog steeds getrouwd ?'

' Ja, dat wel, maar ik ben bang dat mijn vriendin me binnenkort voor het blok gaat zetten, want ze wil dat ik bij haar intrek. Ze zegt dat ze zonder mij niet kan leven.'

Het hele verhaal kwam er uiteindelijk uit. Hij voelde zich verplicht, want zijn vriendin had vóór hem samengewoond met een collega die haar slecht behandeld had. Toen ze nl. een keer van een reis een dag te vroeg op Schiphol was aangekomen, had de autodienst het moment om haar naar huis te brengen zo lang mogelijk uitgesteld. Wilde ze misschien niet eerst nog even een lekker bakje koffie drinken ? Ondertussen hadden ze achter haar rug om geprobeerd haar partner te waarschuwen, want ze hadden de vorige avond een andere stewardess bij hem afgeleverd. Hij had echter de telefoon niet opgenomen, dus uiteindelijk hadden ze haar naar huis moeten brengen, in de hoop dat die andere ondertussen verdwenen zou zijn. Dat was dus niet het geval geweest. Het was op een drama uitgelopen en ze was daarna zodanig getraumatiseerd geraakt dat hij het niet over zijn hart kon verkrijgen haar weer teleur te stellen.

Ja, dat was heel zielig, maar dat kon toch geen reden zijn om...Nee, maar hij kon maar niet tot een besluit komen.

Het kwam me allemaal zo bekend voor. Mijn relatie met A5 was ook niet zonder problemen. Wij waren dan wel allebei gescheiden, dus moreel was het wel in orde, maar ik had natuurlijk allang in de gaten gekregen dat hij zich langs de route nou niet bepaald geremd voelde om achter andere vrouwen aan te gaan. Het deed me denken aan de uitspraak van een andere vlieger die me eens een verklaring had gegeven waarom hij vreemd ging. Hij zei dat hij vroeger heel streng was geweest, maar hoe kon je dat blijven als je de hele tijd omringd werd door zoveel vrouwen ?

Was de oplossing van Odysseus, die zichzelf liet vastbinden aan de mast zodat het hem onmogelijk werd gemaakt te bezwijken voor de verleidelijke zang van de sirenen, een voorbeeld waar de hedendaagse man zich niet meer aan kon spiegelen ?

De verleiding waar wij, in ons beroep allemaal aan bloot stonden, ook de vrouwen overigens, was een gegeven waar we mee moesten leren leven. "Trouw zijn" had dan ook voor de meesten van ons een geheel andere betekenis gekregen. Trouw, in die zin dat je iedere keer terugkeerde naar die ene.

Laat in de middag gingen we terug naar de stad, waar we hand in hand, alsof het de gewoonste zaak van de wereld was, door de herfstige straten slenterden terwijl de zon onderging. Ik ging nog even een delicatessenzaak binnen om een paar flessen port te kopen van de 'colheita' van mijn geboortejaar. Ze kenden me daar nog van de vorige keren en gingen ons voor naar de wijnkelder waar alle schatten weggeborgen lagen. De flessen die ik wilde hebben waren bij het vorderen van mijn jaren alsmaar duurder geworden maar het genot was evenredig aan de prijs.

Op mijn kamer zat ik nog wat na te peinzen over de afgelopen dag. Boven mijn bed hing een reproductie van een schilderij, waarop Don Quichotte op zijn paard, samen met Sancho Panza op een doorgezakt ezeltje, op weg is om tegen de windmolens te vechten. Ik bedacht me dat we allemaal, ieder voor zich, ons eigen gevecht aan het voeren waren. Of we dat eigenlijk wel goed deden of niet, zouden we pas later, misschien als het veel te laat was, ontdekken.

Maar zoals de Fransen zeggen : "C'est la vie."

Met die gedachte ging ik slapen. Over een paar uur was het "calling time", dan was deze dag voorgoed geschiedenis geworden.

Vreemde gasten

2009-11-16T20:09:00.020+01:00

Wat hadden ze me nu weer in mijn maag gesplitst ? Vol verwondering las ik mijn indeling : 's morgens om 6.00 uur melden op Schiphol om Koreaanse weeskinderen te begeleiden naar Kopenhagen. Ik, die bewust kinderloos door het leven ging en geen idee had wat ik met die wichten aan moest.

In de taxi naar Schiphol, terwijl vóór ons een sneeuwschuiver de snelweg vrijmaakte, dacht ik aan al die verschillende culturen waar we als cabincrew regelmatig mee geconfronteerd werden en probeerde me voor de geest te halen wat ik zo de laatste tijd had meegemaakt.

-Een Tel Aviv vol met orthodoxe Joden uit New York, die allemaal verschillende kosher maaltijden hadden besteld en als ze de maaltijd voor zich hadden toch liever die van de buurman wilden hebben.

'U bent toch meneer Cohen, van 38 C ?'

'Nee, ik heet Schwartz en ik heb geruild met meneer Levin op 40 B en nu u hier toch bent: ik wil kleurkrijtjes .'

'Maar u bent toch geen kind ?'

'Nee, voor mijn kleinkind in Jerusalem en ik heb toch zo 'n vreselijke pijn in mijn voeten, u heeft toch van die slofjes voor passagiers, breng die gelijk ook maar...'

En dan nog een paar honderd mensen op die vlucht, die allemaal tegelijk gebeld hadden, omdat ze iets van ons wilden hebben. Al die brandende lichtjes boven hun hoofden : het leek wel een vroege Kerst ! Na aankomst waren we kapot, maar ook wel opgelucht geweest. En als je ze van JFK naar AMS vloog, was er ook nog altijd dat gedoe met het rituele bidden bij ons in de pantry, net als we het ontbijt wilden gaan serveren. Wat een geduld ( en berusting) moesten we dan opbrengen !

-En laatst naar het Verre Oosten toen er die groep Japanse mannen was geweest die allemaal stiekem pornotijdschriften hadden zitten lezen en als je dan voorbij kwam die gauw wegstopten. Maar als ze het vliegtuig verlieten was het wel netjes, dat was in ieder geval een pluspunt, dat kon je niet zeggen van de Chinezen die na het uitstappen op hun bestemming een slagveld achter lieten... een vuilnisbelt waardig!

-In Dubai de Arabieren in die volle bak, die geweigerd hadden naast een vrouw te gaan zitten, ook niet die van henzelf.

-Uit New Delhi kregen we Sikhs mee die in Singapore elektronica gingen inkopen voor hun bazen. Omdat ze niet gewend waren aan westerse toiletten kregen we speciaal voor hen een 'sweeper' mee, die de plee's schoon moest houden. Die laatste hadden we ook wel kunnen gebruiken bij het vervoer van de Vietnamese bootvluchtelingen, die we uit het Verre Oosten vaak in groepen van voornamelijk vrouwen, kinderen en een paar oude mannetjes, meekregen. Als we het geluk hadden dat er één een beetje Engels sprak, konden we die tenminste vertellen hoe het toilet gebruikt moest worden, zodat hij dat aan zijn medelandgenoten kon uitleggen, want zonder voorlichting was het wel voorgekomen dat ze boven op de pot waren gaan staan en alles van grote hoogte naar beneden hadden laten vallen.

-Grote groepen uitgezette illegale Turken (onder begeleiding van een paar' veilgheidsspelden', zoals we de marechaussee's noemden,) die lekker zaten te genieten van hun biertjes en sigaretjes en bij het uitstappen in Istanbul brutaal tot afscheid : 'Tot over drie weken', zeiden. Hun legale landgenoten kwamen ondertussen met zoveel handbagage aanzeulen, dat we er nauwelijks plaats voor hadden kunnen vinden, zodat we wel op ons maximale gewicht zullen hebben gezeten.

-We hadden op één van die vluchten ook nog van een grote groep Italianen mogen genieten. Als ze moesten gaan zitten gingen ze staan en andersom, en maar druk door elkaar schreeuwen, gepaard gaande met van die overdreven melodramatische handgebaren. Er was geen land mee te bezeilen geweest, dus al helemaal niet in een vliegtuig.

-Als ik ook nog de zeelui, die bijna allemaal bang waren voor vliegen, junkies, alcoholisten en mannen die op olieplatforms werken, meereken geeft dat een aardig beeld wat we als cabinebemanning zo nu en dan voorbij zagen schuiven.

Aangekomen op Schiphol werd ik naar de toiletten gebracht waar een vermoeide man en vrouw, die vanaf Seoul al 20 uur onderweg waren, met 15 Koreaanse weesjes in de weer waren. De bedoeling was dat ik er 5 onder mijn hoede zou nemen. Ze moesten allemaal gewassen worden, schone luiers om en schone kleertjes aan. Ze zagen er zielig uit: bocheltjes, hazenlipjes, eczeem, mongoloïde afwijkingen, noem maar op, en ze hadden bovendien allemaal diarree. Misschien werden alleen gehandicapte kinderen voor adoptie naar het westen gestuurd? Zo goed en zo kwaad als het ging probeerde ik mijn opdracht uit te voeren maar ik vond het eng , vooral omdat de kinderen bij het aankleden geen enkele elasticiteit vertoonden, ze waren volkomen apathisch. Ik vermoedde dan ook dat ze allemaal ondervoed en uitgedroogd waren.

Aan boord was het een hele heisa, maar alles ging goed tot vlak voor aankomst toen ik bij een jongetje de diarree bij zijn hals uit zijn truitje zag komen. Zo kon ik hem toch niet afleveren bij zijn a.s. ouders ? De toiletten waren bezet en ik vroeg de purser om raad. Zij was vroeger verpleegster geweest op een kinderafdeling van een groot ziekenhuis. 'Geef maar hier', zei ze kordaat, en heeft het kind op de een of andere manier in de pantry verschoond. Godzijdank.

In Kopenhagen kwamen de adoptie-ouders, nadat alle passagiers waren uitgestapt, aan boord. We werden getuige van een hele emotionele vereniging van ouders en kinderen. Eén voor één werden de ouders geroepen en kregen voor het eerst hun kind te zien. 'Mijn' jongetje werd het laatst aan een wat ouder echtpaar toegewezen. Ze hadden een soort skipakje bij zich waar ze, onhandig, het arme kind in probeerden te wurmen. Hij begon heel zielig met een zwak beverig stemmetje te huilen. Ik kreeg er tranen van in mijn ogen. 'Breng hem alsjeblieft zo snel mogelijk naar een ziekenhuis', bad ik. Ik hoopte dat ze snel in de gaten zouden krijgen dat hij ziek was.

Op de terugweg keek ik door het raampje naar het winterlandschap dat onder het vliegtuig door gleed.

Aan de ene kant voelde ik opluchting dat het achter de rug was, maar aan de andere kant was ik bezorgd om dat jongetje en zijn goed bedoelende adoptie-ouders.

Ach misschien is hij nu, dertig jaar later, Deens kampioen Taekwondo.

Ik hoop het.

Nachtmerrie

2009-11-10T12:03:00.022+01:00

tekeningen van Astrid van Verschuer

Hier, in deze gang moest het zijn. De receptionist had me de sleutel voor kamer 331 gegeven en alle nummers begonnen met een 3. Ik was er bijna: 327, 329, hè... wat is dat nou... 401 ? Misschien om de hoek, even kijken...Verdorie, 701, dat kan toch niet ? Even terug naar de oorspronkelijke gang, maar die kan ik niet meer vinden. Daar sta ik dan, geen enkele collega meer te zien, die zitten natuurlijk allang aan de crewborrel, maar waar? Het beste lijkt het me om weer terug te gaan naar de receptie. Om de hoek vind ik de liften, maar die zitten allemaal vol. Na een tijdje lukt het me een halflege te vinden. Haastig stap ik in. Och wat vervelend nou, hij gaat niet naar beneden maar naar boven. Stop nou, ik wil er uit! De trein rijdt hoog boven een typisch Amerikaans landschap, we zijn New York dus al uit, en stopt nergens, hoe kom ik in godsnaam ooit weer terug in de stad ? Na een urenlange reis met allerlei obstakels, sta ik uiteindelijk weer, dodelijk vermoeid, voor de receptie. De receptionist vraagt me nors, in het Russisch, welk nummer mijn hotelkamer heeft, maar dat kan ik me niet herinneren. Ineens komen een paar van mijn collega's voorbij. Die zijn behoorlijk aangeschoten, ze zwaaien vrolijk naar me en gaan de deur uit. De captain zegt, dat ik zo niet mee kan en de twee stewardessen keuren me geen blik waardig. De purser heeft een lijst waarop mijn kamernummer staat.

Eindelijk ben ik in mijn kamer en als ik het raam uitkijk zie ik een prachtig strand waarop grote golven met donderend geraas aanspoelen.

De telefoon rinkelt me wakker : 'calling-time' zegt een stem. O jee, ik moet mijn koffer nog inpakken. Ik begin mijn spullen bij elkaar te zoeken en stapel die op naast mijn koffer. Eén voor één gaat alles erin, maar het is veel te veel, zo krijg ik hem nooit dicht. Nou, nog maar wat eruit halen, o, verd....daar op die stoel ligt ook nog wat, helemaal vergeten. Ik kijk op de klok, het uur is om, maar de koffer is nog niet halfvol. Ik moet maar even de receptie waarschuwen dat ik nog niet klaar ben en dat ik wel een taxi voor eigen rekening naar het vliegveld neem. Het is zo'n ouderwetse telefoon met een draaischijf. Iedere keer als ik een cijfer draai, schiet hij weer terug of blijft die schijf vastzitten. Ik krijg het niet voor elkaar het hele nummer in één keer te draaien. Er wordt geklopt en als ik de deur opendoe staat de captain me boos aan te kijken en wijst op zijn horloge. OK, alles in de koffer gesmeten, dicht en mee. Als we in de lift staan merk ik dat ik mijn uniformjasje wel aan heb maar met een hele frivole rok eronder, de blouse heeft de verkeerde kleur en mijn benen zijn bloot.Ik hoop, dat als ik net doe alsof er niets aan de hand is, niemand het zal merken.

Op het vliegveld word ik ingedeeld in de economy class die helemaal vol zit. Het type vliegtuig ken ik echter niet en ik heb geen flauw idee waar de maaltijden en de drankentrolly's zich bevinden. We beginnen met de service, maar het aantal passagiers dat bediend moet worden neemt alsmaar toe, want na het ene compartiment volgt steeds weer een andere, en we lopen steeds grotere afstanden om ergens het eten vandaan te halen, terwijl de mensen die al wèl gegeten hebben beginnen te bellen omdat ze nog een drankje of koffie willen. Heb ik de koffiemachines eigenlijk wel aangezet of hebben we die niet aan boord ? Door de raampjes zie ik plotseling dat we veel te laag vliegen, terwijl we nog lang niet zouden moeten gaan landen. Dat kan toch niet, als we nu niet gaan stijgen dan gaan we crashen. Neee...

Langzaam deed ik mijn ogen open. Buiten werd het al een beetje licht zodat ik vaag de vertrouwde omgeving van mijn slaapkamer kon zien. Wat vreemd is dat toch dat die dromen, na al die jaren dat ik toch al niet meer vlieg, regelmatig terug blijven komen.

Laatst toen ik met een paar oud-collega's over mijn dromen had gesproken, hadden ze allemaal instemmend geknikt. "Och kind", had één van hen gezegd, "dat hebben we allemaal hoor."

Gelukkig, dan was ik dus niet gek. Ik draaide me om en sluimerde verder tot ik op moest staan.

Tenerife

2009-11-01T16:15:00.011+01:00

Monument op Westgaarde

Vandaag reed ik langs het kerkhof van mijn woonplaats in Spanje. De parkeerplaats stond bomvol met auto's en hele families, van baby 's tot grootouders, liepen te zeulen met de prachtigste boeketten om op de graven van hun dierbare overledenen te leggen.

Een mooie traditie, die hier nog sterk leeft want Allerheiligen is een officiële feestdag.

Ik dacht terug aan mijn collega's die op 27 maart 1977 omgekomen waren op de zwartste dag in de geschiedenis van de KLM, toen het zwaarste vliegtuigongeluk aller tijden tussen twee B 747 's van de KLM en PanAm in Tenerife plaatsvond. Zoals iedereen nog weet wat hij deed toen bekend werd dat President Kennedy was vermoord, zo weet iedere KLM-er waar hij was en wat hij deed toen hij/zij van dit verschrikkelijke ongeluk hoorde. Het was een zware slag voor iedereen en eentje die zelfs nu nog na dreunt en hevige emoties teweeg brengt.

Bij de flight safety als we tijdens een, gesimuleerde, afgebroken start buiten door de raampjes een rode gloed zagen en de cabine zich vulde met een dikke grijze rook, liepen we op ons gemak naar de nooduitgangen, terwijl we onderling grapjes maakten. We achtten onszelf onoverwinnelijk, er was al zo lang niets meer gebeurd en we waren zo goed en veilig en onze vliegers waren het best opgeleid van de hele wereld, dus zou het allemaal wel loslopen, dachten we. Goed, de oefeningen en de examens waren verplicht maar erg serieus werd er over het algemeen niet over gedacht.

Tot op die dag.

Rondje Caïro met Khatab

2009-10-29T19:35:00.024+01:00

Gelukkig werd het Europa-vliegen op de DC 9 soms afgewisseld met een vlucht op de DC 8. Eén van de bestemmingen was Cairo waar we vaak heen vlogen voor alleen maar een nachtstop, maar soms stonden we er een paar dagen over op weg naar Dar es Salaam. Fantastisch natuurlijk, want dat was in feite een gratis vakantie die we met beide handen aangrepen.

Omdat ik er al een aantal jaren niet geweest was, wist ik vanzelfsprekend niet dat ondertussen de kruier, Khatab, die onze koffers van het vliegtuig via de douane naar de crewbus vervoerde, een toeristenbureau was begonnen waarvan hij de manager en uitvoerende gids was.

In de aankomsthal, die er uitzag als een ouderwetse loods, waar door de hoge ramen het zonlicht stoffige banen trok en in het tegenlicht, tot onze grote hilariteit, het katoen van de witte jurken van de mannen doorschijnend bleek te zijn, volgden we hem door de chaotische menigte heen, naar buiten.

Daar vroeg hij ons, voor we naar ons hotel vertrokken, of we de komende dagen misschien een tochtje met hem wilden maken? Vier van de crewleden gingen daar op in.

De volgende morgen stond hij keurig op tijd voor het Hilton Hotel klaar met een luxe wagen, waar we gemakkelijk met zijn vieren in pasten. We wilden graag het authentieke Egyptische leven leren kennen en daarom reed hij ons naar een dorpje, waar een familielid van hem een boerenbedrijf runde in de Nijldelta.

We ondervonden het gebruikelijke fileleed om uit Cairo weg te komen, maar na een paar uur kwamen we op het platteland aan bij een oude boerderij, die er nogal primitief uitzag. Trots stelde Khatab zijn oom aan ons voor en we werden hartelijk uitgenodigd om binnen te komen en plaats te nemen in de pronkkamer. Die was kaal en afgebladderd. Langs de muur stond een bank met wat kussens erop waar we op moesten gaan zitten. Zo nu en dan kwamen wat familieleden verlegen om de hoek van de deur kijken om ons te bezichtigen alsof we marsmannetjes waren, wat voor hen waarschijnlijk ook zo was. Daarna werden er etenswaren naar binnen gebracht waarvan we niets durfden te eten, behalve ( voorzichtig) wat brood en kaas, vanwege voedselvergiftigingsgevaar, omdat we wisten dat het niet beleefd zou zijn om niets te nemen. Khatab begreep onze bezwaren wel en zag erop toe dat het water voor de thee tot 100 graden C werd gekookt en at zelf de meeste binnengebrachte lekkernijen op. Zodoende redde hij onze eer, maar misschien had hij ook niet zo goed ontbeten als wij.

Daarna reden we naar een restaurant aan de Nijl, van weer een ander familielid, dat eigenlijk die dag gesloten was maar speciaal voor ons geopend werd. We bestelden garnalen en verse vis uit de Nijl en omdat het nog wel even kon duren voordat de vis opgediend zou worden, dronken we alvast, onder goede gesprekken, uit de aangeboden flessen witte Egyptische wijn. Vanuit het raam hadden we een panoramisch uitzicht over de groene velden langs de Nijl. In de nevelige verte waren de piramides nog net zichtbaar en langs het water spoedden zich ezeltjes, met of zonder hun bejurkte begeleiders, voorbij. Ik peinsde bij het aanschouwen van deze bijna bijbelse taferelen erover, dat de tijd hier had stilgestaan en dat het er 2000 jaar geleden precies zo moet hebben uitgezien.

De volgende dag maakten we een tocht naar Memphis en de piramides van Sakkara. Vooral de buitenwijken van Cairo waar we doorheen reden lieten ons zien, dat Egypte een derdewereldland was. Alles zag er onafgemaakt, smerig en krakkemikkig uit, maar dat was omdat we er met onze Nederlandse ogen naar keken. We wisten inmiddels wel uit eigen ervaringen dat er plekken op deze aarde waren, waar de situatie nog heel wat slechter was.

Memphis is een openlucht-museum, omdat de meeste historische schatten nog steeds onder de Nijl-modder begraven liggen. We bekeken de meest opvallende overblijfselen en reden toen naar Sakkara, waar we zwetend door het hete zand van de ene naar de andere piramide liepen om in

de grafkelders de prachtige muurschilderingen en de hieroglyphen te bewonderen. Daarvoor moesten we wel enge houten ladders op en af klimmen, maar het was de moeite waard.

Na onze toeristische tocht reden we terug naar Cairo en Khatab stond erop dat hij ons, als laatste specialiteit, zijn huis zou laten zien, voordat hij ons zou afzetten bij het hotel.

In een stille straat van een buitenwijk parkeerde hij zijn auto voor een groot modern paleis. Dat was zijn huis !! De klandizie van de KLM -bemanningen was kennelijk een goudmijntje ! We werden binnengeleid in een grote zaal waar een tafel stond met wel honderd stoelen erom heen. Wow... Had hij zoveel familieleden aan wie hij regelmatig hele banketten voorzette ? Hij stelde ons voor aan zijn zoons en dochters, waarvan de laatsten zorgden voor hapjes en drankjes. Zijn vrouw kwam ook nog even tevoorschijn om zich voor te stellen, maar zoals de gewoonte is in het Midden Oosten werd zij verondersteld onzichtbaar te zijn. Zij hoorde in de keuken thuis samen met alle andere vrouwelijke familieleden.

Op de dag van onze terugvlucht reed hij op het vliegveld met zijn kar onze koffers van de bus naar de douane en vandaar naar het vliegtuig.

We namen hartelijk afscheid van hem, hoewel we wel wisten dat zijn interesses nu natuurlijk bij de binnenkomende bemanning lagen .

AP DC 8 /Purser DC 9

2009-10-25T16:34:00.011+01:00

13-7-1980 Ibiza. Captain: Jaap Steketee, Copiloot : Martin Venhuizen, stewardessen : Henriëtte Bakels, Rina Diedenhoven.

In 1978 was ik weliswaar weer als jongste stewardess in dienst getreden, maar het verschil met tien jaar daarvoor was, dat ik nu carrière kon gaan maken en om dat te doen moest ik spreekvaardigheidsdiploma 's in Engels, Frans, Duits en Spaans gaan halen.

Om in aanmerking te komen voor de functie van Purser op de DC 9 ( de eerste Eerste had eindelijk erkenning gekregen,) die tevens dienst deed als Assistent Purser op de DC 8, moest je minimaal 2 spreekvaardigheidsdiploma 's en 2 toetsen in vreemde talen halen.

Waarom de KLM dat genoeg vond om een leidinggevende functie aan boord te gaan vervullen is voor mij altijd een raadsel gebleven en de gevolgen van deze 'policy' waren soms dan ook duidelijk ( negatief) merkbaar.

Maar goed, ik besloot toch maar om die diploma's zo snel mogelijk te gaan halen en meldde me aan voor de diploma's spreekvaardigheid Engels, Duits en Frans, omdat dat de talen waren waarvan ik dacht dat ik die redelijk goed beheerste en er dus niet speciaal voor hoefde te gaan studeren.

Engels ging goed, Frans ook, maar bij het Duitse examen liep het faliekant fout. Niet omdat ik niet goed Duits sprak, maar omdat ik ruzie kreeg met de gedelegeerde, die mij op mijn eigen onderwerp, studie sociologie, een paar vragen ging stellen ( overigens in een afschuwelijk steenkolen Duits) die ik niet kon beantwoorden. Hij had zo'n typisch, uit meerdere woorden samengesteld, Duits woord van wel twintig letters ergens in een encyclopedie opgezocht en ik had echt geen flauw idee waar hij het over had. Hij beweerde dat als ik zijn vraag niet kon beantwoorden ik geen Duits sprak en ik zei dat dit geen examen sociologie was maar een examen Duits. Oei, dat was tegen het zere been. Ik kreeg een 6 voor uitspraak, een 6 voor spreken over algemene onderwerpen en een 5 voor mijn eigen onderwerp. Gezakt ! Ik hoorde later dat die man berucht was en bijna iedereen liet zakken, maar daar had ik op dat moment niets aan. Ik was zo kwaad dat ik eenmaal thuisgekomen, mijn jogging outfit heb aangetrokken en zeker 10 kilometer vreselijk hard heb gelopen totdat de adrenaline uit mijn bloed verdwenen was.

Twee maanden later heb ik het examen alsnog gedaan en slaagde toen met een 8 voor uitspraak, een 8 voor algemene onderwerpen en een 8 voor mijn eigen onderwerp. Er was gelukkig een andere gedelegeerde die heel aardig was, maar achteraf gezien lijkt het me toch niet te verdedigen dat ik in die twee maanden plotseling zo veel beter Duits was gaan spreken, dat dat het verschil in cijfers kon verklaren, omdat ik er immers niets extra's voor gedaan had?

Bij de KLM mocht je een toets doen voor de taal waar je nog niet spreekvaardig in was. In mijn geval was dat Spaans. Daar ben ik toen een cursus voor gaan volgen en na 2 maanden haalde ik die toets.

Zo kwam ik kort daarna op de cursus voor AP terecht. Henk van Dalfsen onderwees ons in het uitspreken van het Public Address, het schrijven van Service Remarks, het ontvangen van Diplomatieke Post en allerlei andere bijzonderheden die je tegenkwam als je ' baas' was.

Mijn eerste vlucht was onder begeleiding van een ervaren collega: Annemiek de Boer- Esman naar LIN ( Milaan).

Mijn crew bestond uit : Captain: Jan Ophorst, Copiloot : Nico Wester, Cocopiloot: Jaap Boer, Stewardessen : Monique Groote en Ineke Vos.

Europa vliegen bestond in die tijd uit meestal korte vluchten, waarbij je voor de meeste erg vroeg de veren uit moest. 's Morgens om 4.30 opstaan was geen uitzondering, want ik moest uit Utrecht komen met het openbare vervoer. Niet echt iets wat ik leuk vond, maar je moet er iets voor over hebben als je carrière wilt maken. Mijn eerste week zag er dan ook als volgt uit : LIN/BOD/ZAG-BEG/OSL/CDG/ en LHR. En zo zouden er nog vier lange jaren volgen, gelukkig zo nu en dan afgewisseld met ICA vliegen, omdat er in die tijd een overschot aan vliegend personeel was, vanwege een dip in de economie ( what's new ?)

Orkaan in de Caribische Zee

2009-10-17T10:48:00.009+02:00

De telefoon rinkelde me uit een diepe slaap. Even wist ik niet waar ik was en had ik moeite om me te oriënteren. Gelukkig had ik me aangewend om in vreemde hotelkamers in de badkamer een lichtje te laten branden en de deur op een kiertje te laten staan, zodat ik als ik wakker werd, in ieder geval kon zien aan welke kant van mijn bed de lamp te vinden was. Ja, nu herinnerde ik me het weer: ik was in Lissabon, waar ik met mijn bemanning een paar uur geleden was aangekomen uit Amsterdam. Na een gezellige crewborrel, bij de captain op de kamer, lag ik net een paar uur in bed. Ik keek op mijn reiswekkertje dat 04.00 uur 's nachts aanwees. Wie wilde me nu om deze tijd opbellen? Er was toch hopelijk geen sterfgeval in mijn familie? Aarzelend nam ik de telefoon op : " Hello ?"

"Good morning, this is your calling-time, " klonk het opgewekt uit de hoorn. " This must be a mistake, my calling time is tomorrow-night." "No ma'am, your calling-time is now."

Ik geloofde mijn oren niet. Was dit een practical joke, of toch niet ? Ik besloot de purser te bellen. Die bevestigde dat het inderdaad calling time was, omdat de bemanning die van ons had overgenomen nog steeds op het vliegveld van Lissabon stond en nu niet meer mocht vertrekken omdat zij anders over de werktijdenlimiet zouden gaan. De vertraging was te wijten aan orkaan David, die precies op dat moment door het Caribische gebied raasde.

Nou, erg uitgerust waren we niet na maar een paar uur slaap en geeuwend zaten we een uur later in de bus naar het vliegveld. We vroegen ons af wat er nu met ons schema zou gebeuren, want een paar crewleden, waaronder de captain, hadden familieleden bij zich, omdat we vijf dagen in Curaçao zouden gaan slippen.

Om 8.00 uur vertrokken we dan eindelijk op weg naar Caracas.

Doodmoe zaten we 's avonds in het Macuto Sheraton, weer bij de captain op de kamer te crewborrelen, toen de telefoon ging. De captain hield zijn hand op, als teken dat we even op moesten houden met kakelen. Hij had de stationmanager aan de lijn! Of we ons maar weer even in ons pak wilden hijsen, want we moesten doorvliegen naar Curaçao (weliswaar als passagier met de ALM) want daar kwamen ze een bemanning tekort. Spijtig keken we naar ons bed, trokken ons uniform weer aan en zaten even later uitgeblust in het busje van Papi op weg naar het vliegveld.

Half slapend zaten we in de DC9 en kwamen als zombies in het Frommer Hotel op Curaçao aan waar er natuurlijk niet genoeg kamers waren. Opdubbelen in de bungalows was één van de oplossingen. Na uren wachten lagen we dan eindelijk in bed.

Ons schema was nu veranderd. Niks vijf dagen vakantie in Curaçao, maar de volgende morgen terug naar Lissabon. De vrouw van de captain had pech. Ze had haar verjaardag groots langs de route willen vieren, maar dat zou nu aan boord moeten gebeuren, want de cockpitcrew vloog vanaf Lissabon gelijk, als pax, door naar Amsterdam.

In de kranten lazen we later, dat orkaan David in zijn genre de meest verwoestende sinds mensenheugenis was geweest. De wind die snelheden van 278 km. per uur bereikte, richtte voor $1.54 miljard schade aan; in Martinique veroorzaakte de storm een tsunami van 14 meter hoog en in totaal 2068 mensen verloren het leven.

Wij kwamen er beter vanaf. Ons gebrek aan slaap en het overtreden van de rusttijdenwet leverde ons 21 extra vrije dagen op.

Naar Taxco

2009-10-04T17:19:00.028+02:00

Drie hele dagen in Mexico Stad, dat was fantastisch natuurlijk, want dan zijn er vele mogelijkheden om een reisje te gaan maken buiten Mexico Stad.

De vorige keer, toen we een paar dagen over stonden hadden we een auto gehuurd en waren naar Guernavaca gereden. Een schilderachtig stadje met een mooie omgeving, waar echter verder niet veel te beleven viel. Bovendien was het weer koud en regenachtig geweest en hadden we om warm te blijven een paar koppen koffie met een flinke scheut Tía María erin gedronken. Dat hielp wel tegen de kou maar de herinnering aan de rest van de dag is daardoor een beetje wazig geworden.

Na navraag binnen de crew bleek dat één andere stewardess en de purser wel met me mee wilden gaan naar Taxco, een stad in de bergen die beroemd is vanwege de zilvermijnen. Als we onze kamers in het hotel ( Holiday Inn, Zona Rosa) inleverden konden we gratis overnachten in de Holiday Inn in Taxco, die wonderschoon boven op een berg lag met prachtig uitzicht over de stad.

Vanaf het busstation in Mexico gingen we met een touringcar op pad.

We reden ruim vier uur door de bergen en het uitzicht vanuit de raampjes was soms adembenemend. Vooral de vele haarspeldbochten en de diepe afgronden naast de weg vond ik spannend, maar ook vermoeiend.

In Taxco bewonderden we onze mooie hotelkamer, die typisch Mexicaans was ingericht met felle oranje en gele kleuren, maar wat hadden we een fantastische uitzicht! Ik had graag de hele middag op mijn terras willen blijven zitten en het brede bed zag er ook uitnodigend uit, want door de tijdsverschillen had ik wel zin in een siësta gekregen. Dat zou natuurlijk zonde van de tijd zijn geweest, dus óp naar het centrum met de bekende VW kever die overal in Mexico als taxi dienst doet (voor mensen met lange benen een crime.)

We slenterden wat door de schilderachtige straatjes

met de vele toeristische zilver- en andere souvenirwinkeltjes, naar de protserige Prisca Kathedraal.

Terwijl we daar naar toe onderweg waren werd ik door een man die mij tegemoet kwam, in het voorbijgaan onzedelijk betast. Mijn adrenalinegehalte schoot binnen een milliseconde omhoog, zodat ik me zonder na te denken omdraaide en de achtervolging inzette om hem, woedend, zo hard mogelijk een paar rake klappen te verkopen, vergezeld van een paar Nederlandse krachttermen met een hoop G's erin. Gelukkig schrok hij zich daarvan zo'n ongeluk dat hij er als een speer vandoor ging.

Na het overdadige interieur van de kathedraal te hebben bezichtigd, dat bekleed was met geroofd goud, moest er gewinkeld worden. Behalve dat ik als arme standby-stewardess geen geld had en me bij vorige reizen al voorzien had van kleding, schaakborden, beschilderde boombasten, keramiek en ander folkloristisch aanbod, heb ik eigenlijk een enorme hekel aan winkelen. Zilver had ik nog niet, maar dat wilde ik ook niet. In een toeristenwinkel zag ik echter een spaarpot in de vorm van een wit beschilderd paardje van aardewerk. Ik dacht aan een cadeautje voor een pas geboren neefje en kocht het na flink te hebben afgedongen.

Dan eindelijk gingen we, na veel winkeltjes in en uit te zijn geweest, wat drinken en nog ergens een hapje eten en daarna terug naar het hotel op de berg.

's Nachts was het heerlijk stil op de kamer. Alles wat je hoorde was gezoem van cicaden en zo nu en dan, in de verte, het geluid van een eenzame auto.

De volgende morgen gingen we weer de bus in voor de terugweg.

Het was een vermoeiende trip geweest, maar ik was wel tevreden met het feit dat ik in Taxco was geweest en dus weer iets van mijn verlanglijstje had kunnen afstrepen.

Mombasa

2009-09-30T17:05:00.020+02:00

Als we 's morgens de gordijnen open schoven hadden we een fantastisch uitzicht op een palmenstrand en de Indische Oceaan.

A5 en ik hadden elkaar, na zes jaar onderbreking, weer ontmoet in New York. Na een hernieuwde kennismaking vonden we uit dat we allebei gescheiden waren en dat de relaties die we sindsdien onderhouden hadden op een mislukking waren uitgelopen. Na vele verwikkelingen, waarbij zijn tienerkinderen, voor wie hij de zorg had, en andere kapers op de kust ( zowel voor hem als voor mij) geprobeerd hadden roet in het eten te gooien, waren we uiteindelijk bereid geweest onze relatie een kans te geven.

Deze reis naar Mombasa had dan ook iets huwelijksreisachtigs.

De vlucht hier naartoe was vermoeiend geweest, hoewel we van Amsterdam naar Nairobi samen in de 1e klas mochten zitten ( ik had geen recht op 1e klas) en we volop van de kaviaar en champagne hadden genoten. Echter in Nairobi kwam er een kink in de kabel, toen na lang wachten bleek dat de kist naar Mombasa vol zat.

Gelukkig hadden ze nog ergens een Fokkertje in de reserve, waarin we letterlijk opgepropt, met nog een aantal andere passagiers, hadden gezeten. Na een lange taxirit naar het Trade Winds Hotel op Diani Beach bleek dat ook al vol te zitten, maar na een nachtje uitwijken naar een ander hotel, Jadini Beach Hotel, hadden we de volgende morgen deze luxe kamer kunnen boeken.

Overdag luierden we onder de palmbomen, hoewel je wel op moest letten dat er niet een kokosnoot op je hoofd viel. Zo nu en dan hoorde je een plof en dan kwam een mannetje met een kapmes, die hem voor je open spleet zodat we de melk konden drinken en het witte vruchtvlees opeten.

Heerlijk boekjes lezen, zwemmen in de branding (waar ik leerde hoe ik door het kopje van een golf heen moest duiken,) een strandwandeling maken en 's middags een siësta houden. Een bediende kwam ons iedere middag om 16.00 uur wakker maken met de 'afternoon tea', die hij op het terras van onze kamer neerzette. Als we niet opschoten, aten aapjes met blauwe ballen onze cucumbersandwiches, koekjes en scones op. Dat vonden we op zichzelf niet zo heel erg, want we aten hier drie maal per dag van een uitgebreid buffet en het eten was voortreffelijk, dus de verleiding was groot om veel te veel te eten (en te drinken.)

Iedere avond traden inheemse groepjes op met dansjes en liedjes voor de toeristen.

Dat vind ik altijd een crime, vooral als we mee moeten dansen, maar de hotelmanager scheen te denken dat het bij zijn taken hoorde om ons deze vertoningen voor te zetten. Door ons beroep beschouwen we onszelf echter nooit als toeristen maar meer als wereldreizigers.

Toen we voldoende waren uitgerust maakten we een dagtocht naar Mombasa, een stad die in de Afrikaanse geschiedenis, door zijn ligging aan de Indische oceaan, sinds de 12e eeuw, een belangrijke functie heeft gehad als belangrijkste doorvoerhaven voor o.a. ivoor, goud en kokosnoten. Vele verschillende volkeren hadden zich hier gevestigd en deze verschillende culturele invloeden waren nog duidelijk zichtbaar. We bekeken de belangrijkste toeristische trekpleisters: Fort Jesus, de oude stad, de haven met ouderwetse dhows, de hindoeistische Jain tempel, de olifantentanden die over de belangrijkste straat staan gebogen en de Afrikaanse markt, waarvan we vonden dat er een nare sfeer heerste. De mensen waren soms openlijk vijandig en fotograferen mochten we ze niet. We kochten wel wat souvenirs, zoals olifantjes van ebbenhout.

Afgezien van zo nu en dan een fikse regenbui en het regelmatig uitvallen van de elektriciteit beleefden we een romantische week en de meegebrachte champagne en de bestelde kreeft zorgde voor een fantastische laatste avond, en nacht, onder de mooiste Afrikaanse sterrenhemel.

Op de terugreis verliep de vlucht naar Nairobi gesmeerd: voor onze lange benen was er zelfs plaats bij de noodluiken van de Kenya Airways' DC 9.

In Nairobi verbleven we nog twee nachten in het New Stanley Hotel. Op onze vrije dag lieten we ons door een taxi naar het Arboretum rijden. Daar bewonderden we de prachtige cacteeën, bamboebossen, palmen en eucalyptusbomen. De paadjes waren soms moeilijk begaanbaar en het viel ons op dat de 'blanken' hier hun hondjes kwamen uitlaten.

In Nairobi lagen de etalages van alle winkels vol met groene sprinkhanen. Eén van de vele plagen waar het Afrikaanse continent onder te lijden heeft.

Op onze terugvlucht naar Amsterdam vond captain IJ het niet goed dat ik bij A5 in de eerste klas mocht zitten, dus zat A5 bij mij in de economy class. Dat vonden we helemaal niet erg, want we hadden daar, omdat de kist halfleeg was, veel meer de ruimte. We beleefden een perfecte afsluiting van onze 'honeymoon' , waarvan ik vermoed, dat ook die niet de goedkeuring van de captain had kunnen wegdragen. Tant pis pour lui !

Kinderleed

2009-09-15T10:28:00.014+02:00

"Mbwaaaahhh, mbwaaaaaagh, ieeeeeeeeeeeeerrrggggggg..........," klonk het op de rij achter me.

Nee hè, dat heb ìk weer! Het zal toch niet dat zelfde kleine meisje zijn dat in de vertrekhal al zo hard had zitten huilen ? Schattig om te zien, dat wel, met haar oudroze jurkje aan, dezelfde kleur als die van haar moeder's T-shirt, maar kennelijk was er iets niet naar haar zin, want ze krijste zo hard dat je zonder gehoorbeschermers maar beter weg kon wezen. Toen ik in de gaten had gekregen dat de ouders haar niet stil konden krijgen was ik inderdaad snel ergens anders gaan zitten, maar hier aan boord had ik die optie niet.

Een stewardess kwam het gebruik van de kinder-stoelriem en- zwemvest uitleggen. Het kind moest met haar gezicht in dezelfde richting zitten als de ouder, maar daar verzette ze zich tegen.

Wel allemachtig. Venijnig trappelden haar voetjes tegen de achterkant van mijn rugleuning. Ik keek tussen de stoelleuningen door naar achteren, en ja hoor, wat ik al gevreesd had was werkelijkheid geworden: ik zag iets oudrozigs onder een van drift, rood aangelopen, kindergezichtje.

Tja, wat doe je in zo'n situatie? Ik dacht terug aan de tijd dat ik tijdens mijn werk als cabin attendant vaak te maken had gehad met allerlei kinderperikelen. Bv. als de ouders de krant gingen lezen en de kinderen in het gangpad lieten spelen. Ze renden dan vaak op en neer en niet alle passagiers waren daar even gecharmeerd van. Wij ook niet, want vaak zagen we ze niet van achter de trolley, of voor onze voeten als we met plateaus aan het zeulen waren. Niet zelden was dan ook een onaangename botsing het gevolg, zodat we ze onder zachte dwang terug naar hun ouders moesten brengen.

Illustratie uit Astrid van Verschuer's "Life Aloft"

Een keer, tijdens een lang nachttraject op de B747, was er één kind geweest dat maar bleef krijsen, zodat de passagiers geen oog dicht konden doen. Ik zat daar een tijdje naar te luisteren totdat ik het verschrikkelijk zat werd. Ik pakte een zaklantaarn en liep in het stikdonker, want alle lichten waren uitgedaan, naar de bron van ergernis. Ik scheen met mijn zaklantaarn recht in de ogen van het kind en sprak haar streng toe. In de trant van: als ze niet onmiddellijk ophield met krijsen dat ik dan heel kwaad zou worden. Ze keek me verschrikt aan en hield onmiddellijk haar mond. Hèhè, wat een goddelijke stilte! Ik vroeg aan de moeder wat er aan de hand was maar die had geen idee. Thuis hadden ze een kindermeisje die dag en nacht voor het kind zorgde, zodoende wist ze niet wat ze moest doen als het van streek was.

De hele nacht was het verder stil gebleven tot we het ontbijt gingen uitdelen. Heel zachtjes begon er een gedrein boven het geluid van de motoren uit te stijgen. Toen ik er langs liep, hoorde ik de mevrouw tegen haar kind zeggen : "Pas op hoor, als je zo doorgaat roep ik de boze stewardess!"

Zou eenzelfde aanpak hier ook helpen ? Bij nader inzien zag ik er maar vanaf. Niemand vindt het leuk om voor boeman/vrouw te spelen, ik ook niet.

De mevrouw die op mijn rij aan het raam zat ging onverdroten door met het oplossen van kruiswoordraadsels en ik concentreerde me op mijn boek.

Nadat we geland waren feliciteerde ik haar en mij, omdat we geen kik hadden gegeven en ons die paar uur voorbeeldig hadden beheerst.

Ze moest lachen om mijn felicitatie en we betreurden die arme ouders die nog een tijdje aan het kind vast zouden zitten. Zij liever dan wij, vonden we, en stapten opgelucht van boord.

Laatste vlucht van de Lockheed Electra

2009-09-14T17:46:00.015+02:00

Wat was het gezellig op de VOC Soos op 5 september 2009, vooral omdat oud-collega's van het KLM Cabinepersoneel die begonnen zijn met vliegen tussen 1965 en 1970 uitgenodigd waren voor een speciale reünie. Ook wel spannend, want zouden we elkaar nog herkennen na zoveel jaren ? Het is natuurlijk wel een groot verschil of je 24 of 65 jaar oud bent.

Bij één van de leuke herontmoetingen sprak ik met een hofmeester KV die me vertelde dat wij samen op de laatste vlucht van de Lockheed Electra naar Brussel waren geweest op 31 december 1968. Ja natuurlijk, dat wist ik nog. Onze vlucht was niet de geplande laatste vlucht geweest maar door het slechte weer, het ijzelde in Brussel, waren we met vertraging binnengekomen en op die manier hadden we de oorspronkelijke 'laatste' vlucht verslagen. Hij vertelde me dat hij die speciale Wolkenridder had bewaard waarin er een reportage stond over dit gebeuren. Ik was al een tijdje op zoek geweest naar deze uitgave van de Wolkenridder en als door een wonder had ik hem nu teruggevonden.

Ik vond het eigenlijk wel best dat die 'propjet' eruit ging, want de DC 9 vloog veel sneller en een vlucht naar bijvoorbeeld Moskou duurde een uur langer. Alles trilde zo hard dat ik wel eens dacht dat de bagagerekken ( we hadden toen nog geen bakken) naar beneden zouden komen en als ik op de laatste stoel zat zag ik door het raampje zo nu en dan zwarte roetproppen voorbij vliegen.

Het enige wat ik wel leuk vond, was dat er maar één stewardess aan boord was, dus die werd helemaal in de watten gelegd. Wat een verschil met mijn vorige baan, waar ik als informatrice bij de NS alleen maar vrouwen als collega's had die elkaar het licht in de ogen niet gunden, zeker niet als er een man aan de horizon verscheen.

Laatste vlucht op de Lockheed Electra.Tevens het einde van het kleinschalige luchtvervoer.

Hier is geschiedenis geschreven.

Als natte katten in Karachi

2009-08-27T16:37:00.020+02:00

We zaten elkaar over de tafel, in de eetzaal van het KLM Hotel 'Midway House' in Karachi, een beetje verveeld aan te kijken. Het inmiddels familiaire eten van het overbekende menu dat werd opgediend door de ons welbekende obers, werkte niet echt inspirerend voor goede gesprekken. Het licht was ook niet gezellig en sommigen hadden misschien tijdens de crewborrel een beetje teveel gedronken en wisten alleen nog maar onzin uit te kramen.

Ik had geen zin gehad om gelijk al na het eten naar bed te gaan of verder te drinken in de crewroom. Van mensen uit vorige bemanningen had ik wel eens verhalen gehoord dat ze 's nachts, bij volle maan, met de zeilboot van Kapitein Ali naar het strand van Sands Pit waren gevaren om daar te gaan kijken naar de duizenden zeeschildpadden, die om deze tijd van het jaar uit zee kwamen gekropen om eieren te leggen op het strand. Een zeer imposant gebeuren, dat je zeker moest gaan bekijken als je op de juiste nacht in Karachi was. Dus stelde ik aan mijn metgezellen aan tafel voor om een dergelijke tocht te gaan maken. Ze keken me allemaal, behalve één, lodderig aan. "Nu nog ? Was ik niet goed bij mijn hoofd ? " Dat was de algemene reactie. Die ene die wel belangstelling had was een knappe copiloot van de andere bemanning.

Na enig overleg besloten we, als de anderen geen zin hadden, maar met zijn tweeën te gaan. Hup, de taxi in en naar de haven gereden. Op de achterbank van de taxi maakten we wat nader kennis met elkaar.

Bij de haven aangekomen, waar het 's nachts net zo druk met liggende, lopende en bedelende figuren was als overdag, vonden we de boot van Kapitein Ali die kennelijk 24 uur per dag klaarlag, wachtend op avontuurlijk geïnclineerde KLM-ers.

Wij in de boot, ankers opgehaald, touwen los, zeilen gehesen en daar gleden we al de haven uit.. Knus gingen we dicht naast elkaar op de, met zachte kussens bedekte, bank zitten. We genoten volop, maar alsof er een duiveltje boven onze hoofden zat toe te kijken die het een beetje al te knus vond worden, begon het zachtjes te spetteren. Kapitein Ali wist daar wel raad mee, dus hesen hij en zijn maatje een stuk plastic boven onze hoofden, zodat we droog verder konden smoezen. Het duurde echter niet lang of het begon wat harder te spetteren en even daarna nog een beetje harder en toen kregen we zo'n hevige tropische bui over ons uitgestort, dat we geen hand meer voor ogen zagen. Dat zou ons leren. Romantisch? Ha...! Daar had zelfs Kapitein Ali geen antwoord meer op en stuurde zijn boot naar de pier van het dorpje waar we altijd de vissenkoppen kochten als we krabbetjes gingen vangen.

Hij vond het beter dat we gingen schuilen in een lokale kroeg. Wij van boord. Er stond al zoveel water op de kade, dat je geen grond meer onder je voeten zag. Eng ! Maar het was nog veel enger in de kroeg. Daar zaten woest en primitief uitziende mannen, die bij olielampjes onduidelijke drankjes zaten te drinken. Ik hoopte maar dat de copiloot, Ali en zijn maat afdoende bescherming boden, want zoals mijn doordrenkte kleding aan mijn lichaam vastplakte moet ik voor deze mannen een aanblik zijn geweest waarvan ze dachten dat ze die alleen maar te zien zouden krijgen als ze als martelaar zouden sterven. Ali beval ons de lokaal gestookte whisky aan, maar omdat we bang waren blind te worden, kozen we voor thee die, naar we hoopten, door het gekookte water veiliger was voor onze gezondheid.

Na een paar uur eindeloos theedrinken was de tropische storm voorbij en konden we ontsnappen aan de starende blikken van de Pakistani. We waadden terug naar de boot en besloten dat het beter was om terug te gaan naar het hotel om ons op te drogen. Arme kapitein Ali, hij moest een motorboot huren om ons terug te trekken naar de haven van Karachi.

De volgende morgen werd ik verkouden wakker. Het duiveltje kon alsnog tevreden zijn.

Hij was echter wel te laat geweest om dit unieke avontuur van ons af te nemen.

Groupie

2009-08-15T19:42:00.011+02:00

Laten we haar maar Michelle noemen, want ze was tenslotte een fervente fan van de Beatles.

Het was haar laatste reis als stewardess voor de KLM, en ze wilde graag nog een keer naar het Verre Oosten: Amsterdam-Dubai-Bangkok-Singapore-Karachi-Kuweit-Amsterdam.

Ik was opgeroepen als standby-stewardess omdat er op het laatste moment iemand ziek was geworden en verzeilde zodoende in een crew die wel in was voor een feestje.

Jammer, dat het cockpitcrew-schema niet synchroon liep met het onze, maar gelukkig bestond de cabinebemanning uit een aantal leuke en sympathieke mensen, die wel bereid waren haar een onvergetelijke laatste reis te bezorgen.

Gedurende die reis praatte ik veel met Michelle want ik was bijzonder geïnteresseerd in de vraag, waarom ze, juist nu het 5-jaarscontract werd afgeschaft en zij tot haar pensioen door kon vliegen, met ontslag ging. Haar verklaring verbaasde me een beetje. Ze zei dat ze het vliegen zó fijn vond dat ze bang was geworden er verslaafd aan te zullen raken en daarom hield ze er maar mee op. Daar begreep ik niets van: het was toch fantastisch als je gelukkig was met je baan? Hierbij dacht ik aan mensen die aan de lopende band moesten werken of aan diegenen die veertig jaar lang als ambtenaren achter een bureau doorbrachten en werk verrichten waar ze geen enkele binding mee konden voelen.

Ze legde me uit, dat ze dacht dat ze aanleg had voor verslaving omdat ze sinds haar tienerjaren verslaafd was geweest aan, of een popgroep, of aan een sportheld, en dat het haar alleen maar teleurstellingen had opgeleverd.

Het was allemaal begonnen met de Beatles, die in 1964 voor de eerste keer naar Nederland waren gekomen. Ze was helemaal hoteldebotel van die vier jongens geweest, die als hoogtepunt van hun verblijf in Amsterdam een grachtentoer hadden gemaakt. Zij was toen één van die fans geweest die, op het moment dat de boot onder een brug doorvoer, in het water was gesprongen om hun aandacht te trekken. 's Avonds tijdens hun concert had ze zo hard gegild dat ze van pure hysterie flauw was gevallen en door de EHBO-assistenten uit de zaal moest worden gedragen.

Een paar jaar later was er in Nederland een andere hype ontstaan, deze keer rond twee bijzondere schaatstalenten: Ard (Schenk) en Keessie ( Verkerk). Ze had op slag de Beatles vergeten, want ze was nu verliefd op Ard. Ze heeft hem jarenlang, als een echte groupie, overal naar toe gevolgd. Zij was echter niet de enige en de concurrentie onder de meiden was moordend geweest. Maar uiteindelijk was het haar één keer, ergens in Noorwegen, gelukt om zijn aandacht te trekken. Ze was toen helemaal in de zevende hemel geweest. Helaas had hij daarna geen belangstelling mee voor haar getoond en beantwoordde de brieven, die ze hem stuurde, niet. Ze had werkelijk van alles geprobeerd: hem opbellen en bij nacht en ontij urenlang voor zijn huis staan om te proberen een glimp van hem op te vangen. Soms, als ze geluk had, zag ze zijn schim acher de gordijnen bewegen. In een uiterste poging heeft ze toen een keer aangebeld. Hij had haar binnen gelaten en haar vriendelijk maar duidelijk gezegd dat hij geen interesse had. Bovendien had hij, aan boord bij de KLM een stewardess, de Brabantse Christine Schermeij ontmoet, waar hij zich nu mee ging verloven.

Dat was voor alle groupies een harde slag geweest, maar het had wel als gevolg gehad dat zij toen besloten had om bij de KLM te gaan solliciteren.

Ze had het vliegen heerlijk gevonden. Je ging naar de prachtigste oorden met (meestal) aardige collega's en je kreeg nog geld toe ook. Maar ze vond het mooi geweest, ze moest eindelijk maar eens serieus werk gaan maken van haar leven. Ze wilde een nieuwe start, zonder al die verleidingen.

Na op iedere slipplaats een klein feestje te hebben gebouwd, kwamen we op Schiphol aan met nog steeds een brede grijns op ons gezicht. Zelfs de douanecontrole kon ons goede humeur niet verpesten.

De purser overhandigde Michelle, namens de bemanning, de bloemen en cadeaus en we wensten haar allemaal het beste voor de toekomst.

Toen gingen we ieder ons weegs.

Gekke Jongens

2009-08-08T17:33:00.014+02:00

Tijdens de vijf jaren van 1973 tot 1978, die ik als standby-stewardess heb gevlogen hadden er nogal veel veranderingen plaatsgevonden. Eén daarvan was dat het vijfjaarscontract voor stewardessen, in het kader van de emancipatie, werd afgeschaft en zij dus, net als de mannen van het 'kernkorps', carrière konden gaan maken. Er was nog heel wat gedoe ( rechtszaak) over de beloning van de nieuwe vrouwelijke assistent-pursers en pursers, maar toen dat was opgelost kwam de KLM met een geheel andere CAO voor nieuw aan te nemen cabinepersoneel. Er waren nu een aantal vrouwen, de zgn. 'Bouma-groep' die onder de oude' kernkorps'-regeling vielen, en alle anderen niet.

Het doorvliegen van de stewardessen hield logischerwijze in dat de maximum leeftijd van 34 jaar werd afgeschaft. Dat kwam voor mij toen precies op tijd.

Op 1 nov. 1978, ruim tien en een half jaar na mijn eerste vijfjaarscontract, tekende ik voor een tweede, met dien verstande dat ik weer onder aan de ladder moest beginnnen ( ik mocht niet langs 'af' en ik ontving geen fl. 200,- om het maar te vergelijken met het Monopoly-spel).

Een andere verandering was dat, na lange tijd, er ook weer mannelijk cabinepersoneel werd aangenomen. De baan van hofmeester zou uitsterven en de opengevallen plaatsen werden voortaan ingenomen door een zgn. pantry-steward(ess), een stap in je loopbaan als c(abin) a(ttendant).

Vol nieuwsgierigheid bekeken we de nieuwe stewards. Wat een opwinding om al die jonge kerels (! ?) te zien. Sinds de hofmeesters-kort verband verdwenen waren was ik gewend geraakt aan mannen die minimaal 7 jaar ouder waren dan ik, de meesten zelfs zo'n 12 à 13 jaar als het niet nog meer was, maar nu werkten we ineens met mannen die jonger waren! En wat voor types !

Op het bemanningencentrum werd al gauw geroddeld over een Belgische steward die altijd zijn 'beautycase' bij zich had en zeer nauw bevriend was met een (ook Belgische) collega die er uit zag als een fotomodel. Dan waren er weer anderen die van de Hotelschool uit Maastricht kwamen, aangevuld met oud-hofmeesters, die na hun 3-jaarscontract bij de KLM in dienst waren gebleven in een andere functie, en nu weer, samen met nog wat oud-stewardessen waaronder ik, terugkeerden bij het cabinepersoneel.

Zo gebeurde het dat ik in 1978 op een Verre Oosten reis ging met een 'jonge'crew. Aan boord was het een dolle boel, want hun fantasie kende geen grenzen en ze bedachten allerlei gekke scenario's om de eindeloze nachten door te komen, die anders meestal nogal slaapverwekkend verliepen. Ik werkte samen met Martin en waarom ik op de foto sta, met zijn ochtendjas om ons beiden heen gesjord en een keukenrol op het serveerplateautje weet ik niet meer, maar we hebben duidelijk de slappe lach dus zal er wel iets pikants door de anderen zijn gesuggereerd.

Op iedere stop, in Dubai ( Club 58), Singapore en Karachi, gingen we naar de discotheek en voor het eerst zag ik stewardessen die door stewards de lucht in werden gegooid en na het opvangen tussen de benen door werden gehaald. Het deed me denken aan de film 'Flying High' waarin ook een dergelijke scene, waar ik vreselijk om heb moeten lachen, voorkomt. Ik herinner me dat vooral een nummer van Boney M. : 'The rivers of Babylon' heel populair was. Als dat nummer werd gespeeld kregen we een prachtige performance te zien van Gert Jan en Evelien. Gert Jan kon overigens ook een prachtige imitatie geven van John Travolta.

De verjonging bij de cabinebemanningen ging gelijk op met die van de cockpitcrews en vanaf die tijd veranderde ook langzamerhand de 'cultuur' binnen de bemanningen.

Maar zo gaat het nu eenmaal : oude gekke jongens worden opgevolgd door jonge gekke jongens.

Coca Cola

2009-08-03T16:08:00.016+02:00

"Good evening, sir, goedenavond mevrouw, alstublieft hier rechtsaf, of linksaf, of door de pantry en dan rechtsaf." Deze instructies herhaalde ik tot uit den treure, na het checken van de stoelnummers op de mij getoonde instapkaarten.

We waren aan het 'boarden' in Toronto en ik stond een lange tijd bij deur 12 van de B747, want we hadden een volle bak. Er leek maar geen eind aan het aantal passagiers te komen, maar uiteindelijk zaten ze er dan allemaal in.

Nèt voordat de deur dicht zou gaan, kwam een grondstewardess door de slurf aanhollen en vertelde me, buiten adem, dat we de meneer op seat 28B, die alleen reisde, absoluut geen coca cola mochten serveren.

"Waarom niet ?" vroeg ik. "

"Dat weet ik niet, maar zijn familie drukte ons zojuist op het hart, dat we het vooral niet moesten vergeten dat tegen jullie te zeggen. "

"OK, bedankt."

Nu zat die meneer in mijn gedeelte, dus dat was makkelijk te onthouden. Ik zei het tegen mijn maatje en dat was dat.

Na de start gingen we de cabine in met de drankjes en ik vroeg de man op 28B wat hij wilde drinken. Hij was in de veertig, schatte ik, en zag er niet al te snugger uit.

"Coca cola, graag", antwoordde hij.

Ik zei hem dat ik dat niet aan hem mocht serveren, maar of hij iets anders wilde drinken ? Hij keek me kwaad aan en zei dat hij niets anders lustte. Tja, dan maar niets.

Tijdens het uitdelen van de maaltijd, vroeg ik wederom wat hij wilde drinken.

" Coca cola, " klonk het weer.

Ik gaf hem met een uitgestreken gezicht een glaasje water en ging verder.

We wilden net met de koffie de cabine ingaan, toen we een enorm kabaal hoorden.

Passagiers waren opgestaan, mensen belden en ik zag van alles door de lucht vliegen. Bij de oorzaak van de commotie aangekomen zag ik dat meneer 28B, schuimbekkend, half onderuit in zijn stoel, wild om zich heen lag te slaan en te schoppen. De man, die naast hem aan het gangpad had gezeten had weg kunnen komen, maar die arme vrouw bij het raam kreeg de volle laag. De plateaus lagen met inhoud en al over de grond en de spaghetti met tomatensaus en de roompuddinkjes drupten langs de stoelleuningen naar beneden.

Ik herkende de situatie meteen want ik had het al eens eerder meegemaakt: hij had een epileptische aanval. Wat waren de voorschriften ook alweer ? Een lepel tussen de tanden doen, zodat hij zijn tong niet in stukken kon bijten. Lepels waren er genoeg, maar hoe kwam ik dichtbij ? Bovendien leek het me al veel te laat. De purser was ondertussen op het lawaai afgekomen en enkele medici hadden zich ook al gemeld. Toen de man weer een beetje bij zijn positieven kwam, leek het ons het beste dat hij daar tussen die twee onschuldige passagiers werd weg gehaald, maar waarheen, want de kist zat werkelijk propvol. We besloten hem op de Crewrest Seats te plaatsen, die naast de pantries voorin het vliegtuig waren gelegen. Hij zat daar net, toen hij al weer een volgende toeval kreeg en dat zou zo de hele nacht door blijven gaan. Ertussen door was hij enorm suf en moe en vroeg om coca cola, die wij hem echter niet gaven.

Vlak voordat we het ontbijt zouden gaan serveren kwam een stewardess, die helemaal achterin het vliegtuig werkte, even naar voren om iets te komen halen en ze zag de man op onze rust- stoelen zitten.

"Hé," zei ze, "wat is er met hèm aan de hand? "

"Och, hij heeft wat last van epileptische aanvallen en hij was niet te handhaven tussen twee vreemde passagiers in."

"Ik vond al, toen hij bij mij in de pantry kwam, dat hij een beetje raar deed."

"Wat? Was hij bij jou achterin? Wat had hij daar te zoeken? "

"Hij zei, dat jullie het veel te druk hadden en of we hem een glaasje coca cola konden geven, want hij had zo'n vreselijke dorst."

Er ging gelijk een lichtje bij me op. Dàt was het dus geweest wat de familie verzuimd had te vertellen : coca cola veroorzaakte bij hem epileptische aanvallen!

Ze hadden natuurlijk van tevoren geweten dat, als ze bij het boeken van zijn vlucht hadden vermeld dat hij een zware epilepticus was, iedere maatschappij hem als passagier zou weigeren ( misschien was dat al gebeurd en wilden ze per se van hem af) dus hadden ze hem op deze slinkse manier aan boord van een vliegtuig weten te smokkelen. En wij zaten met 'de gebakken peren' en die twee arme mensen waar hij tussenin had gezeten.

Of hij ooit nog eens heeft kunnen vliegen, met ons of met een andere maatschappij, betwijfel ik.

Route-relatie

2009-07-29T21:01:00.027+02:00

Het was twee uur 's nachts en A2 en ik zaten nog in de zwoele Portugese zomernacht buiten op een terrasje te genieten. We hadden eigenlijk allang moeten gaan slapen maar in plaats daarvan hadden we nog een fles wijn besteld.

We haalden herinneringen op aan de vorige keren dat we elkaar ergens ter wereld waren tegengekomen.

Naar de eerste keer toen we in New York in Jimmy's Bar gedanst hadden op 'My Way' van Frank Sinatra en daarna nog naar Dance Hall 'Cheetah' waren gegaan. De volgende dag hadden we, in de zon, op het grote grasveld van het Central Park gelegen en naar de New Yorkers om ons heen gekeken.

Een andere keer in Montreal, waar we logeerden in dat saaie Holiday Inn motel ' La Seigneurie', dat ergens in een industriegebied tussen snelwegen ingeklemd lag. Het bestond uit één hele lange gang met aan weerszijden deuren. Wij stewardessen zaten meestal helemaal aan het eind. Toen had hij me laten zien hoe je kon voorspellen hoeveel kinderen je kreeg en of het jongetjes of meisjes zouden worden. Je rukte gewoon een haar uit je hoofd en daar reeg je dan je trouwring aan. Je moest daarna de uiteinden van de haar doodstil tussen duim en wijsvinger houden en als de ring ging draaien kreeg je een jongetje en als hij heen en weer ging pendelen dan kreeg je een meisje. Ik vond het allemaal maar grote onzin maar had toch braaf de test gedaan. De ring bewoog niet !!! Ik had het je toch gezegd ? : "Ik wil helemaal geen kinderen. Ik vind het veel te leuk zonder !"

Tijdens mijn stationering in Tokyo hadden we elkaar een paar keer gezien. De laatste keer was ik 's morgens vroeg uit Bangkok aangekomen en ging hij een paar uur later naar Anchorage. Door het raam had de opkomende zon door de Tokyo Tower heen naar binnen geschenen. Slaperig had ik geluisterd naar het grappige verhaal van die keer toen hij ontdekt had dat zijn jongste zoontje aan een kettinkje om zijn hals, een héél klein sleuteltje droeg. Dat sleuteltje had A2 een keer, zonder dat ik het gemerkt had, van mijn BH af gesloopt en in zijn portemonnee verstopt. Nu wist hij dat zijn zoontje in zijn portemonnee moest zijn geweest maar hij had er uiteraard niets van kunnen zeggen.We hadden er een beetje om moeten grinniken. O,o,o..., zo vader, zo zoon!

Daarna hadden we elkaar in Bombay ontmoet, waar we een middag hadden doorgebracht op een terras met uitzicht over een leeg strand. Het enige wat voorbij was gekomen was een kudde geiten geweest.

Daarna die keer in de winter, toen we voor een nachtstop naar Athene waren gestuurd.

's Avonds waren we naar de Plaka gelopen om lekker te gaan eten en hadden ontdekt dat we allebei dol waren op garnalen met knoflook, héél véél knoflook. Met natuurlijk zo'n kilo Retsina erbij. Wat hadden we genoten, maar de volgende morgen toen we aan boord waren gekomen, waren de collega's demonstratief achteruit gedeinsd. De knoflookwalm, nog versterkt door de wijn die we hadden gedronken, was niet om te harden geweest. Ik werd verbannen naar achteren, naar de economy class, hoewel ik denk dat de zweetvoetenlucht en de geur van krèteks de knoflookluchten aardig neutraliseerden. Samenzweerderig hadden we, over de drankenkar heen, naar elkaar geglimlacht.

Het had zoiets betekend als: "Voel jij je ook zo katterig ?"

"Jawel, maar ik had niets ervan willen missen."

"Nee, ik ook niet !"

Tenslotte was het maar een paar uur vliegen naar Amsterdam, dat redden we nog wel.

Dan die winterzondag in New York. Onder het vertrouwde geluid van de sirenes lagen we naar de loodgrijze lucht te kijken en zagen grote sneeuwvlokken dwarrelend aan het hotelraam voorbij zweven. Zo nu en dan bleven er een paar vlokken aan het raam kleven om daarna zachtjes naar beneden te glijden. We hadden geen zin gehad om op te staan, hoewel het na calling time natuurlijk onvermijdelijk was. Daarna waren we, voordat de 'teckel-limousine' ons zou komen oppikken, nog gauw even door de sneeuw naar de tent naast het hotel gegaan om een broodje pastrami te eten met zo'n kop van die waterige koffie erbij.

Nu waren we dus in Lissabon, niet met dezelfde vlucht maar we waren die avond, bij toeval, tegen elkaar opgelopen in de lift van het Sheraton Hotel.

We hadden een restaurant gezocht en hadden op de Avenida da Liberdade een grote eettent gevonden met van die ongezellige neonlichten, maar het zat er wel tjokvol met alleen maar 'lokalen', er was geen toerist te bekennen. Wij waren naar binnen gegaan en hadden geluk gehad dat er gelijk een tafeltje vrij was gekomen. We bestelden de 'camarao ao alho' met een fles droge Vinho Verde, en veel vers stokbrood erbij om ermee in de kokendhete bubbelende olijfolie, waartussen de garnalen gemengd met hele tenen knoflook en chili's dreven, te 'dopen'. Na de eerste portie hadden we nog een tweede besteld. Vurrukkulluk !

Ik kon die dag uitslapen, maar hij had een paar uur later alweer calling time gehad.

Later hoorde ik, dat hij algemeen door zijn crew was gemeden vanwege de knoflookgeuren, maar dat hij niets van die avond had willen missen.

Nee, ik ook niet !

Jerry verloofd, Jerry verliefd. Een soap opera.

2009-07-29T12:34:00.013+02:00

Er waren eens twee mannen, die allebei Jerry heetten.

Ze waren tegelijkertijd aan de Rijks Luchtvaart School afgestudeerd en daarna als copiloot op de Fokker Friendship te werk gesteld. Als iemand met Jerry moest vliegen was de logische vraag: met welke Jerry dan?

De ene Jerry was berucht omdat hij, al tijdens de opleiding, tegen iedereen die het maar horen wilde uitweidde over de fantastische kwaliteiten van zijn verloofde Afke. Geen enkele vrouw ter wereld kon aan haar tippen, want ze was de mooiste, slimste, intelligentste, nou ja... enzovoort en zo verder, en nog veel meer van die superlatieven. Iedereen werd er helemaal tureluurs van, dus werd hij al snel tot 'Jerry verloofd' omgedoopt.

De andere Jerry was wat stil, maar het duurde niet lang tot zijn collega's in de gaten kregen dat hij wel heel veel aandacht besteedde aan Blanca, een mooie slanke stewardess. Zoals hij naar haar keek...! Ja, die was duidelijk smoorverliefd. Zo kreeg hij de bijnaam: 'Jerry verliefd'.

Blanca was echter verliefd op Philip, een student in de archeologie, en als hij afstudeerde was ze van plan met hem te gaan trouwen en te stoppen met vliegen.

Zo vlogen ze een paar jaar rond op die Friendship en 'Jerry verloofd' trouwde met zijn Afke en samen kregen ze binnen de kortste keren twee kinderen, Jerry junior en Jeltje. Helaas werd 'Jerry verloofd' steeds minder gelukkig. Afke had het zo druk gekregen met de luiers en de flessen, de was, de boodschappen, het koken, het schoonmaken, etc. dat ze geen tijd meer had om voor zichzelf te zorgen. Ze maakte zich niet leuk meer op, haar nagels bleven ongelakt en ze liep nog steeds rond in haar positiekleding.

Op een goede dag vloog 'Jerry verloofd' met Blanca en ineens wist hij, alsof hij een goddelijke ingeving had gekregen, dat zìj de vrouw van zijn leven was. Ze was de mooiste, slimste, interessantste etc. vrouw die op deze aarde rondliep . Zij was zijn toekomstige vrouw, dat wist hij zeker.

Blanca was echter nog steeds verliefd op Philip en wilde niets van hem weten.

De twee Jerry's en Blanca waren ondertussen van de Friendship verhuisd naar andere type vliegtuigen. 'Jerry verloofd' ging naar de DC 8, 'Jerry verliefd' naar de B747 en Blanca ging ICA vliegen.

Ondertussen lag 'Jerry verloofd' in de scheiding en huurde een flatje. Hij troostte zich zolang met een losvaste, vastlosse en een losse vriendin, die hem voorzagen van de broodnodige afleiding, en zo...Als hij zijn kinderen ging opzoeken maakte hij ruzie met Afke, die niets meer van hem begreep, zeker niet dat van die harem.

Philip studeerde af en hij en Blanca trouwden kort daarna. 'Jerry verloofd' had een uitnodiging gekregen voor de receptie en reed in zijn auto naar de plek van actie. Onderweg moest hij een spoorwegovergang passeren met van die halve bomen ervoor. Net toen hij aan kwam rijden ging het rode licht knipperen en begonnen de bomen langzaam te dalen. Hij overwoog om razendsnel onder die bomen door te rijden en op de rails te gaan staan, maar hij aarzelde te lang en zzoooeeeffff...de trein was al voorbij. Het was toen alsof een zware last van zijn schouders viel: het was over, hij was niet meer verliefd !

Hij kwam de zaal binnen waar Blanca en Philip het stralende middelpunt vormden. Hij keek naar ze en besloot om ze niet te gaan feliciteren. Hij draaide zich om en verdween.

Blanca had ontslag genomen en ging met haar Philip naar Afrika waar hij werk had gekregen.

'Jerry verloofd' vloog een week later met stewardess Liesje, die zijn aandacht trok. Zij had alles waar hij naar op zoek was: ze was de mooiste, slimste, interessantste vrouw, etc. die hij ooit gezien had en als ze wilde dan zou zij zijn enige vaste vriendin worden en later de moeder van de rest van zijn kinderen.

Na een half jaar kwam Blanca huilend terug uit Afrika. Het bleek dat Philip al haar spaarcentjes er doorheen had gejaagd met zijn vaste vriend. Ze stortte zich in de armen van 'Jerry verliefd', die al die tijd rustig aan de zijlijn had staan wachten. Ze was niet slank meer, want zij had geprobeerd haar verdriet weg te eten, maar dat maakte hem niets uit.

En zo kwam het dat ' Jerry verloofd' verliefd was en 'Jerry verliefd' verloofd.

Eind goed , al goed.

En ze leefden nog lang en gelukkig (?)

Aurora Borealis

2009-07-16T12:33:00.010+02:00

Ik weet nog dat het in de winter was en we op een nachtvlucht zaten van Montreal naar Amsterdam.

Met een zwaar plateau in mijn handen, waar het eten voor de captain op stond, kwam ik de cockpit binnen. Ik overhandigde het hem en draaide me om om weer terug naar de pantry te lopen.

"Heb je even tijd ?" hoorde ik hem zeggen.

"Jawel, waarom ?"

"Dan moet je even op de stoel achter me gaan zitten en naar buiten kijken.

Wat zou er in het donker te zien zijn ? Nieuwsgierig ging ik zitten en keek door het grote raam. Wat ik toen zag zal ik nooit meer vergeten. Grote cascaden van licht stroomden uit de hemel en vormden gordijnen, die heen en weer golfden alsof er een harde wind door het heelal blies. Ze veranderden constant van plaats alsof ze open en dicht werden geschoven, of naar beneden en daarna weer naar boven werden opgehaald.

"Weet je wat dat is ? " vroeg hij, en zonder mijn antwoord af te wachten :"dat is de 'aurora borealis' oftewel 'het noorderlicht'."

Ik had er wel eens iets over gelezen, maar het nog nooit gezien. Ik kreeg een heel vreemd gevoel terwijl ik naar dit natuurverschijnsel zat te kijken, een gevoel dat moeilijk te omschrijven valt. Sommigen hebben het over een 'oceanisch gevoel', of een 'gevoel van totaliteit' . Maarten 't Hart beschreef het in één van zijn essays, in het gelijknamige boek, als 'een eeuwig moment'. Al die beschrijvingen lijken me dicht in de buurt te komen : het gevoel alsof ik even één was met het universum,waarin tijd niet bestaat; beter kan ik het niet uitdrukken. Ik begreep nu ook waar Tristan Jones het in zijn boek "ICE" over had gehad, als hij zìjn beschrijving van dit fenomeen geeft, toen hij met zijn kleine houten bootje in een ijsschots zat vastgevroren, ergens op zee binnen de Noordpoolcirkel.

"I wandered out on the ice and watched the northern lights shining through the ice of the piled up floes. A wondrous sight to behold. The great streaks of pure power and energy streaming across the night, right across the star-laden, blue velvet sky of the Arctic is a vision which still comes into my mind every time I hear someone talk of miracles."

Terwijl de Grote Beer steeg zou ik nog enige malen terugkeren naar die stoel, om vervuld van verwondering naar dit natuurverschijnsel te kijken.

Zand, Zonde en Zeelichtjes.

2009-07-12T11:40:00.053+02:00

Toen ik uitcheckte keek Sheikh Saqr Bin Mohammed-al Quasimi me streng aan vanuit zijn portret dat boven de receptiebalie van het Carlton Beach Hotel in Sharjah, één van de staatjes binnen de Verenigde Arabische Emiraten, hing.

Hij droeg een hoofddoek, had een grote haakneus en zijn ogen stonden een beetje te dicht bij elkaar. Na enige contemplatie vond ik dat hij er eigenlijk meer uitzag als een piratenkapitein, op een schip van de woestijn dan natuurlijk. Ik zou hem zeker niet graag 's nachts ergens tegen willen komen vooral niet omdat hij hier de baas was. En zolang wij in zijn staatje verbleven, was zijn wil wet.

Wat een oord. Wie had deze speciale kwelling voor ons uitgedacht ? We zaten in bungalowtjes, ver van de bewoonde wereld middenin een woestijn aan een strand, dat vol lag met teer vanwege de voorbij varende olietankers. Voor een strandwandeling was het sowieso te heet of te koud, naar gelang het jaargetijde, en eindigde bovendien altijd met een poetsfestijn om de teer van je voeten proberen te verwijderen.

Maar goed, toen ik hier twee dagen geleden, na aankomst uit AMS, wakker was geworden was het zondagmiddag geweest. Waar, o waar henen. Het restaurant was dicht, maar aan het zwembad kon je wèl wat te eten en drinken bestellen. In godsnaam dan maar naar het zwembad, in decent badpak om de aanwezige sheikhs met hun witte jurken, roodwitgeblokte hoofddoeken en bidkralen wriemelende handen, niet te veel in verleiding te brengen. Met interesse keek ik naar hun vele echtgenotes die zwaar gesluierd en in keurige pikorde om hen heen geschaard zaten en hun al even talrijke kroost dat in bedwang moest worden gehouden door Philippijnse kindermeisjes. Zo zaten zij met zijn allen op een rij naar de aanwezige crewleden te staren en wij staarden terug. Zo nu en dan schoof, als enig vertier, een roestige tanker door het decor. God, wat was het heet en vochtig geweest, maar vooral saai want we konden niet eens een biertje bestellen; dat mocht niet van Saqr, alcohol was streng verboden.

Gelukkig hadden we 's avonds tijdens de crewborrel enige, het land binnengesmokkelde, alcoholische drankjes tot ons kunnen nemen. Na het eten was het nog véél te vroeg geweest om al naar bed te gaan, dus togen zes bemanningsleden, drie mannen en drie vrouwen, naar de bovenste verdieping van het hotel waar een Libanees bandje speelde, om wat te gaan dansen.

Ver na middernacht waren we moegedanst en bezweet teruggesjokt naar onze bungalowtjes, nog nalachend over het feit, dat één van de vele aanwezige mannen met een jurk aan, de captain had benaderd en $100,- had geboden als ik vijf minuten( sic) met hem meeging.

"Hé, jongens, zullen we nog even in zee gaan zwemmen ?" vroeg de Co. We liepen over het strand naar de rand van de Arabische Zee. We vonden het wel een aanlokkelijk idee.

"Zonder of met ( zwemtenue) ? " Nou, zonder natuurlijk. Hup alles uit en plons, daar lagen we al in het lauwe zeewater te spartelen. Toch zat het me niet helemaal lekker, want ik had een waarschuwing gelezen dat er haaien en giftige slangetjes in de kustwateren rondzwemmen, dus ging ik er gauw weer uit.

Een bewonderend gefluit steeg op uit het water. Ik dacht nog: "Nou moeten jullie niet overdrijven", tot ik het zelf ook zag; mijn hele huid was bedekt met blauwe fluorescerende lichtjes. De anderen kwamen nu ook het water uit en we keken verwonderd naar elkaars lichtjes die geheimzinnig op allerlei lichaamsdelen gloeiden. Bij nadere inspectie van de branding zagen we overal diezelfde blauwe lichtjes dansen. Wat was dat voor een vreemd verschijnsel ? De captain zei dat hij dacht dat het lichtgevende algen waren en dat het licht bedoeld was om vissen af te schrikken, of zoiets. Toen de lichtjes op onze lichamen uitgedoofd waren en de betovering was verbroken, zochten we onze douches en bedden op.

Ik betaalde mijn rekening en liep met de bemanning mee naar buiten, waar de crewbus al klaarstond om ons naar het vliegveld te brengen voor onze vlucht naar BKK.

Ik keek nog even om naar het portret van de sheikh om afscheid van hem te nemen. Het was maar goed dat hij niets gemerkt had van het feit dat wij zijn geboden :"Gij zult geen alcohol drinken" en: "Gij zult niet naaktzemmen" plus : "Het is vrouwen streng verboden zich ontkleed aan een andere man dan hun echtgenoot te tonen" op grove wijze hadden overtreden. Gelukkig waren we daarmee waarschijnlijk aan een strenge straf, zoals geseling of steniging, ontsnapt.

"Ma' assalama Saqr, zand erover, het ga U goed! Moge de woestijn U weder tot toevlucht dienen als Uw oliebronnen zijn opgedroogd!"

Acht stessen op stap. Een week in L.A.

2009-06-20T17:17:00.037+02:00

"Aaaaah..."we gilden het uit terwijl we over de achtbaan voortraasden. Ik was doodsbenauwd dat mijn lange haren die als een waaier achter mij aan wapperden, ergens vast zouden blijven haken, maar ik kon niets doen want we zaten vastgegespt in de gondel die als een razende omhoog en omlaag suisde, door tunnels en bochten scheurde, rotspartijen en de spitsen van torens omzeilde. In ieder geval genoeg om het adrenalinegehalte in ons bloed tot gevaarlijke hoogten te laten stijgen. Ik had eigenlijk een beetje tegenzin gehad maar had me uiteindelijk laten ompraten door mijn collega's die me ervan overtuigden dat dit het hoogtepunt van ons bezoek aan Disneyland zou gaan worden. Toen we weer geland waren wist ik het zeker : een achtbaan/rollercoaster? Daar ga ik nóóit meer in !

Het was trouwens niet de eerste keer, die week, dat we het uitgegild hadden. Gelijk de eerste dag al, toen we met zijn achten er met twee auto's op uit waren getrokken hadden we tijdens een rondrit met een treintje over het terrein van de Universal Studio's de schrik van ons leven gekregen toen we via een overdekte brug over een meertje reden. Plotseling, aangekondigd door gegil vóór ons had, door een gat in de omheining, een enorme haai met wijd opengesperde kaken en hele gemene oogjes, de mensen in de wagons aangevallen. We herkenden hem meteen : het was de mensetende haai uit 'JAWS'.

We kregen een rondleiding door de studio 's, waar je binnen kon zien hoe de opnamen voor films en de vele TV-series werden gemaakt, en daarna buiten, langs de decors van een stadje in het Wilde Westen waar o.a. de vele films met John Wayne en de film 'High Noon' met Gary Cooper en Grace Kelly waren opgenomen. De huizen en de bergen aan de horizon bestonden uit beschilderde panelen die aan de achterkant gestut werden door palen. Een schietscène tussen groepen cowboys waar de acteurs zich demonstratief van het dak af lieten vallen maakte ons duidelijk dat een filmstudio inderdaad een droomfabriek is, want wat we in een film zien is in werkelijkheid bedrog en bordkarton.

De volgende dag waren we met dezelfde acht meiden, de mannen hadden geen zin gehad, met twee auto 's op weg gegaan naar de Grand Canyon. We reden over eindeloze wegen die je helemaal tot aan de horizon kon volgen. We waren nog ongeveer een uurtje van de Canyon verwijderd toen we met één van de auto 's pech kregen. Gelukkig konden we nog op eigen kracht een garage bereiken. Helaas zou de reparatie wel een paar uur gaan duren en in het stoffige dorpje waar we gestrand waren was er helemaal niets te beleven. We hadden ons net afgevraagd hoe we de tijd enigszins nuttig zouden kunnen doorbrengen toen we het bord met een pijl erop zagen die wees naar een adres een paar mijl verderop, waar vandaan een vliegtochtje in de Grand Canyon kon worden gemaakt. De avontuurlijke geest in sommigen van ons had ervoor gezorgd dat we de pijl waren gevolgd naar een ranch waar de boer ons gemoedelijk had ontvangen. Wij wilden een vliegtochtje? Dat kon! Hij zette zijn stetson af en wisselde die in voor zijn vliegpet. We hebben nog onderhandeld of we misschien, als stewardessen, recht hadden op korting en die gaf hij ons ook nog. Voor $ 25,- p.p. nam hij ons voor een uur mee. Eén stewardess had het geld er niet voor over gehad, maar de overigen hadden zich vol verwachting in het kleine vliegtuigje gevouwen.

We vlogen eerst over een weinig interessant, vlak, bebost landschap. Na een tijdje zette het vliegtuig de daling in. We waren vlak boven de grond toen ineens de bodem onder ons wegviel...

Aaaaahh...we slaakten een kreet van schrik die onmiddellijk over ging in ooooohhh... toen we het schouwspel zagen dat zich onder ons ontvouwde.

De boer/piloot vloog ons rakelings langs de veelkleurige wanden, die door de laagstaande zon de meest fantastische kleuren van goud naar rood en van paars tot indigo, aannamen. Hij cirkelde om de 'kastelen' en 'tempels' ( sommige rotsformaties zagen er inderdaad uit als stupa's) en volgde een tijdje de Colorado Rivier, die als een zilverkleurige ketting tussen de door hem uitgesleten rotsen lag te glinsteren. Veel te snel moesten we al weer terugvliegen, maar het was een ervaring geweest om nooit meer te vergeten en het absolute hoogtepunt van onze trip.

Toen we later bij de Grand Canyon aankwamen was het inmiddels donker geworden en moesten we tot de volgende dag wachten om hem vanaf de begane grond te kunnen bezichtigen. We stonden daarom vroeg op om de kleuren te bewonderen, die de eerste zonnestralen op de rotsen diep beneden ons toverde.

Die dag hadden we nog een heel programma voor de boeg want ons plan was om via de Hoover Dam door een uitgestrekt woestijnlandschap naar Las Vegas te rijden. Gelukkig hielden de auto 's zich goed al waren we zelf behoorlijk gaar toen we in de buurt van het gokparadijs aankwamen. Via de lokale radiozender maakten hotels reclame voor goedkope kamers met als lokkertje een gratis fles champagne op de kamer. Nou dat leek ons, dorstige dames, wel wat. Dus wij moe en bezweet erop af. Jammer, toen we ons gretig bij de receptie van een paar hotels hadden aangemeld kregen we nul op het rekest.

Ze hadden helemaal geen kamers en zeker niet voor zo'n stelletje transpirerende en verkreukelde dames. Teleurgesteld dropen we af en reden de stad weer uit tot we een motel zagen dat aangaf dat er kamers vrij waren. Gelukkig wilden ze ons daar wèl hebben. Alles op de kamer gegooid en snel naar de dichtsbijzijnde bar gelopen want we vergingen van de dorst. Ik bestelde een biertje, maar tot mijn verbazing wilden ze me dat niet serveren vóórdat ze mijn paspoort hadden bekeken om mijn leeftijd te controleren ! Grote hilariteit alom, want ik was de oudste van ons achten met de respectabele leeftijd van 32 jaar. Gelukkig was dat in Las Vegas oud genoeg om bier te mogen drinken. Na onderling overleg besloten we die avond in de stad uit te gaan, maar waar naartoe ? De receptie hielp ons met zoeken want we wilden wel naar een voorstelling . Na ons opgetut te hebben, sommigen hadden zelfs de 'carmen set' bij zich om de haren mooi mee te kunnen krullen, reden we weer terug naar de Strip, waar we danig vermoeid een voorstelling in een Casino bijwoonden die weinig interessant moet zijn geweest, want ik herinner me er niets meer van. Na het gokkende publiek te hebben bekeken dat wezenloos aan allerlei éénarmige bandieten stond te trekken en tussen de tafels, waar geblackjackt en geroulet werd, door te hebben gelopen hadden we het wel gezien.

Terug in L.A. was de volgende dag een ander verplicht nummer aan de beurt : Disneyland.

Het was er druk en dat kon je merken omdat voor alle attracties een lange rij mensen stond te wachten, zodat je niet de tijd had om alle toegangskaartjes (waar je voor betaald had) te gebruiken. Wat weet ik nog van die dag ? Zingende bloemetjes van de wereld, spoken in een huis en een reis door de ruimte. Verder viel een pop op (het was Abraham Lincoln) die in een stoel zat. We schrokken enorm toen hij plotseling met zijn handen de stoelleuning vastgreep, opstond en zijn bekende Declaration of Independence begon uit te spreken. Wow, een sprekende pop, dat was nieuw. Wat ik echt waardeerde was een theater met een 360 graden filmdoek, waar je mooie filmpjes te zien kreeg over iedere staat van de USA. Ik herinner me nog dat ik naast de koetsier op de bok van een paardenkoets zat van waar ik alle richtingen op kon kijken, zelfs achter me. En dan het laag vliegen boven Hawaï. Fantastisch!

Ook leuk vond ik "the Pirates of the Caribbean", waar we nog een keer lekker hard konden gillen toen we met ons bootje een watervalletje afdonderden, zodat we met natte haren en kleren weer naar buiten kwamen. Gelukkig was het mooi weer.

Een week in L.A. , dat maakt niet iedereen mee tijdens zijn werk.

Op de terugweg zetten we i.p.v. onze verplichte hoedjes, de Mickey Mouse petjes op die onze namen droegen en genoten de hele weg naar huis nog na van deze onvergetelijke reis.

Met dank aan Carla Hos-ter Wee voor het met mij willen delen van háár herinneringen aan deze reis en tevens voor haar toestemming de dia's, die zij gemaakt heeft, te gebruiken bij dit verhaal.

Fado's in Lissabon

2009-06-15T16:36:00.023+02:00

Com que voz, chorarei meu triste fado

que em tão dura paixão me sepultou.

Que mor não seja a dor que me deixou

o Tempo, de meu bem desenganado.

( tekst : Luis de Camoes, muziek Alain Oulman)

Het was drie uur 's nachts en ik zat nog, samen met de purser, ergens in de Lissabonse buurt Alfama in een fado-tent.

We waren die avond met de crew uit eten geweest in een visrestaurant, waar altijd een tafel vrijgemaakt werd voor de 'KaPiLem-tripulantes' en daarna hadden we nog zin gehad in een afzakkertje op het terras van 'Suiça'. Het was zo'n mooie avond dat ik het zonde vond om vroeg naar bed te gaan, dus toen iemand voorstelde om nog even naar de fado's te gaan, was ik met een paar anderen, daar enthousiast op ingegaan.

Vanaf 1967 was ik, samen met A1 regelmatig in Portugal geweest. Al vanaf ons eerste verblijf waren we gefascineerd geraakt door de fado 's en hadden op onze reizen regelmatig, door heel Portugal, clubs bezocht waar de lokale, beroemde fado-zanger(s) essen optraden. Zo herinner ik me een speciale avond in Lagos, waar we aan een ober, in het restaurant waar we toen aten, hadden gevraagd waar er in die plaats de fado's werden gezongen. Hij had ons trots aangekeken en gezegd, "ik zing zelf de fado's, als jullie zin hebben moeten jullie om 24.00 hrs daar en daar naar toe", en gaf ons een routebeschrijving. Daar aangekomen bleek het een piepklein lokaaltje te zijn waar een stelletje amateurs enthousiast hun muziekinstrumenten tevoorschijn hadden gehaald en even later, nadat 'onze' ober was gearriveerd aan hun eerste fado begonnen. Ze waren net halverwege de tweede toen de politie kwam binnenvallen en de muzikanten beval te stoppen want ze hadden een klacht gekregen van een oud, ziek vrouwtje dat boven het lokaal woonde, want ze kon niet slapen vanwege de herrie. Tja, wat nu ? Als we wilden zouden ze naar een tent op het strand rijden om daar verder te musiceren. Dat leek ons wel spannend. We kregen een gitarist mee die languit op de achterbank van de huurauto ons, al spelend, de weg wees. De strandtent had geen muren maar dat gaf niet, want het was een zwoele nacht en als decor kon je op die manier de schitterende reflecties van de volle maan op de zee zien en hoorde je de branding zachtjes aanspoelen op het strand. De eigenaar was een Angolees die prachtig fluit speelde en samen met de gitaristen en de (fado) zangers, want iedereen zong mee, musiceerde hij tot in de vroege ochtend. Wij hadden de aanwezigen een paar keer op een rondje getrakteerd want het was er werkelijk spotgoedkoop. Het was allemaal fantastisch geweest totdat A1 me moest komen redden toen ik naar het toilet was gegaan. Die toiletten waren ergens buiten waar het nogal donker was. Hij had gelukkig opgemerkt dat een paar mannen me daarheen waren gevolgd. Wat voor plannen ze met me hadden wisten we niet zeker maar het was niet moeilijk te raden. We besloten na dat incident dan ook maar om zo snel mogelijk te vertrekken voordat het tot een echt gevecht zou komen.

Ik moest aan die episode in Lagos denken bij het luisteren naar al die melancholische liederen vol desillusie en spijt, het verlangen naar het onmogelijke, het verleden waarin iets treurigs is gebeurd, de dood van een geliefde of een onbeantwoorde, ongelukkige liefde.

Sinds kort was ik gescheiden van A1. Hij was verliefd geworden op een andere, overigens ook getrouwde, vrouw en wilde met haar verder. Wat had ik anders kunnen doen dan het goed te vinden? Maar het was wel bijzonder ingrijpend geweest om na tien jaar samen lief en leed te hebben gedeeld, dat in één klap vernietigd te zien worden. Ik was verdrietig maar tegelijkertijd ook opgelucht. Het ergste was het echter voor onze wederzijdse families en vrienden geweest.

De purser had zo zijn eigen sores waarover hij mij, tussen het zingen door, vertelde.

We bestelden nog wat te eten, want met al die tijdsverschillen kreeg je op de gekste momenten honger en omdat we het alleenzijn nog even wilden uitstellen.

We verlieten als laatsten het etablissement en terwijl Lissabon ontwaakte reden we terug naar ons hotel, een onzekere toekomst tegemoet.

Sex and the stewardess

2009-06-06T20:19:00.023+02:00

Birds do it, bees do it

Even educated fleas do it

Let 's do it

Let 's fall in love

Uit: 'Let 's fall in love' (tekst en muziek, Cole Porter)

Doen bemanningsleden het wel eens aan boord, met elkaar of met een passagier, of heb je wel eens passagiers ontdekt die het met elkaar aan het 'doen' waren? Als ik de statistieken moet geloven is dat een vraag die veel mensen bezig schijnt te houden.

Er zijn personen die daar slim op inspelen. Zo ontdekte ik dat een paar Aziatische ex-stewardessen, ieder een boek hebben uitgegeven waarin wordt gesuggereerd dat seks tijdens het uitoefenen van hun beroep de hoofdrol speelde.

Janet Chew uit Singapore geeft toe dat ze haar boek expres de misleidende titel 'The Mile Hi! Club' heeft gegeven, wat suggereert dat het gaat over de 'Mile High Club', een exclusieve ' Club' waar je lid van kunt worden als je seks aan boord van een vliegtuig hebt ( de hoogte van een cabine gedurende een lijnvlucht is één mijl. De mensen willen lid worden omdat het gerucht gaat dat hoe minder zuurstof er beschikbaar is des te intenser het orgasme is !) Zìj bedoelt echter met Mile Hi! dat stewardessen gedurende de hele vlucht altijd maar moeten blijven glimlachen, wat er ook gebeurt. Zelfs tijdens seks ?

Zo schrijft zij, evenals haar collega Yvonne Lee uit Maleisië, over stewardessen die geen slipje dragen, een triootje van passagiers in het toilet ( dat moeten slangenmensen geweest zijn), een prostituée die haar verschillende klanten in het toilet afwerkt, de captain die een stewardess die haar eerste reis maakt, op zijn kamer ontbiedt om haar te verleiden, enzovoort, enzovoort. Kortom, allerlei verhalen die ze vaak niet eens zelf hebben meegemaakt, maar 'van horen zeggen' en waarvan ze weten dat ze voor buitenstaanders intrigerend zijn.

Een paar jaar geleden is er, om zelf maar eens een voorbeeld te noemen, veel publiciteit geweest rondom de Quantas-stewardess Lisa Robertson die in het toilet seks had gehad met de bekende acteur ( o.a. in 'The English Patient') Ralph Fiennes. Het kostte haar haar baan, maar ondertussen heeft ze (waarschijnlijk voor veel geld) haar verhaal verkocht aan de Engelse en Australische roddel-bladen en- kranten, waarin ze smeuige details onthult over de hele affaire. Uiteraard heeft de acteur zich gedistantieerd van wat er zich heeft afgespeeld, door zich van ieder commentaar te onthouden. Daar tegenover staat dat er ook beroemde mensen zijn, zoals Richard Branson en Janet Jackson, die openlijk toegeven dat ze er trots op zijn tot de MHC te behoren.

Raar is dat, alle vrouwen hebben seks vanaf een bepaalde leeftijd maar waarom wil nooit eens iemand iets weten over' seks en de de huisvrouw'? Echt, die doen het ook! Maar stewardessen hebben nou eenmaal een speciale aura om zich heen. Ze gaan op reis met mannelijke en vrouwelijke collega 's naar exotische oorden, bovendien komen ze aan boord en daarbuiten duizenden mogelijke kandidaten tegen om iets avontuurlijks mee te beleven.

Jazeker, er gebeurden dingen onder onze passagiers. Het kon voorkomen dat een man en een vrouw, niet noodzakelijkerwijze met elkaar bekend ( OK, waarschijnlijk ook man/man en vrouw/vrouw), naast elkaar zaten op een lange vlucht en na een paar drankjes elkaar diep in de ogen keken en een onweerstaanbare behoefte kregen om 'het', onder een dekentje, met elkaar te gaan doen zodra de lichten uit waren gegaan. Of de gedachte erachter zat om lid te willen worden van de 'Mile High Club' speelt hier misschien een rol of.. de opwindende gedachte dat je tussen honderden mensen ligt die het kunnen horen of zien en je dus ieder moment betrapt kunt worden! Soms gingen ze samen naar het toilet en in die kleine ruimte is het wat moeilijk manoeuvreren, maar ja, als de nood hoog is....

Door onze goede service en opmerkzaamheid hadden we dat natuurlijk allang in de gaten, maar we vertrokken geen spier.We begrepen het wel: zo gaat dat nu eenmaal in de natuur....

Van seks aan boord tussen crewleden en passagiers heb ik nooit iets kunnen waarnemen en van seks tussen crewleden onderling al helemaal niet. Vroeger zal dat ongetwijfeld wel eens voorgekomen zijn toen er nog crewbedden aan boord waren of misschien tegenwoordig weer, sinds die crewbedden op de lange-afstand vluchten weer zijn ingevoerd, maar het is en blijft een uitzondering. De meesten bedenken zich wel tweemaal, want het kan je, bij ontdekking, je baan kosten.

Maar heb ik het dan zelf gedaan ?

Eénmaal heb ik van een mannelijke collega een voorstel gekregen om lid van' De Club' te worden door met hem seks te hebben in het toilet. Het was een lang nachttraject, de lichten waren uitgedaan en iedereen sliep. Hij dacht dat de kans klein was dat iemand erachter zou komen en bleef de hele tijd aan mijn hoofd zeuren. Maar ik weigerde want:

a) hij wond me niet op.

b) alleen al de weerzinwekkende geur van de toiletten, waar zeker honderd passagiers op die vlucht enige keren, niet al te nauwkeurig, hun behoeften hadden gedaan, maakte me al onpasselijk iedere keer als de deuren opgengingen. Brrrrrr.

c) de kans om ontdekt te worden was groot, waarna disciplinaire maatregelen en/of ontslag niet ondenkbaar waren.

Was ik dan zo braaf ? Ach, één van de dingen die ik gedaan heb, toen ik's nachts achterin de pantry de wacht hield, is de hand van de captain vasthouden die in het stikdonker naar achteren was gelopen om even een afspraakje met me te komen maken voor later, na aankomst in het hotel. Het was maar een kort moment; wel heel intens en romantisch. Heus, daar kan geen lidmaatschap van de 'Mile High Club' tegenop.

Maar ik ben wel lid van een andere Club, nl. de 'Two Mile High Club', een lidmaatschap die ik verkregen heb toen ik op vakantie was op de hoogvlakten van Peru en Bolivia. Er is echter altijd baas boven baas, want sommige Indianen die in de Andes op de 5000 meter- grens wonen hebben het voorrecht om tot de 'Three Mile High Club' te behoren, tenminste dat neem ik aan, want anders waren ze immers allang uitgestorven!

Misschien moest iemand daar maar eens een boek over gaan schrijven.

Cusco en Machu Picchu

2009-06-01T17:19:00.036+02:00

De hele dag rondhangen op een vliegveld als je IPB vloog was ondertussen routine geworden. Soms als het druk was en er niet genoeg zitplaatsen in de vertrekhal waren, zaten we op onze koffers of anders op de grond met de rug tegen een muur. Ik heb op die manier een hele bibliotheek uitgelezen, want ik denk dat ik meer uren met wachten op vliegvelden, dan vlieguren heb gemaakt. Als je niet wist of er wel plaats aan boord was gaf dat soms stress, maar daar waren we aan gewend geraakt. We wisten dat het mogelijk was dat we straks terug zouden moeten om ergens een hotel te zoeken, of je kon proberen iemand van de bemanning aan te schieten om te vragen of ze je misschien mee wilden nemen op een klapbankje of cockpitstoel. Zo bevonden we ons nu op het vliegveld van Lima om terug naar huis te vliegen. We waren vroeg aangekomen uit Cusco met een lokale airline en wachtten tot de KLM incheckbalie openging. Tijd genoeg om terug te denken aan onze reis in het binnenland van Bolivia en Peru.

Na onze dagen in La Paz, waar we geen kant op konden vanwege de politieke spanningen en het verbod om de stad te verlaten, waren we op de toeristentrein naar het Titicacameer gestapt. Die had anderhalf uur nodig gehad om zigzaggend uit het dal te klimmen. Eenmaal op de hoogvlakte was er niet veel nieuws te zien geweest. Op de heenweg hadden we al het landschap vanuit de bus bekeken. Lopende en zittende Indianen en lama's en zo, in the middle of nowhere. Bij de grens stopte de trein een half uur bij de ruïnes van Tiahuanaco om de toeristen de gelegenheid te geven de beroemde 'Puerta del Sol' te fotograferen.

Daarna ging het verder tot de rand van het Titicacameer, waar een soort cruiseschip klaarlag om ons naar Puno te varen.

We zaten buiten op het dek tijdens de zonsondergang en bewonderden de prachtige kleuren op het water en de bergen op de achtergrond. Toen het donker werd gingen we naar het restaurant waar we niet eens zo'n slecht diner genoten en brachten daarna de nacht door in onze 2-persoonshut tot we de volgende morgen in Puno aanmeerden.

De trein van Puno naar Cusco gaf een landschap te zien waar we ondertussen immuun voor waren geworden; altiplano en bergtoppen tussen dor graslandschap.

De volgende morgen vroeg arriveerden we in Cusco. Ik was toe aan eens heerlijk languit in een bed te kunnen slapen, want in de trein was me dat niet gelukt al had ik het in de allergekste standjes geprobeerd, meestal met mijn hoofd op de plaats naast mij met de voeten nog aan de grond. We hadden op de cruise kennis gemaakt met een Zwitsers echtpaar dat ook op weg was naar Machu Picchu. Mijn man wilde met hen, gelijk na aankomst, door naar de beroemde Inca- markt in Pisac maar ik had geen puf meer dus ging hij alleen, samen met de Zwitsers. Terwijl hij voor mij een Indiaans jasje van lamawol kocht, lag ik tussen de lakens die klam aanvoelden, want het was koud en vochtig.

We trokken onze dagen in Cusco op met het Zwitserse stel en bezichtigden wat toeristen in die plaats gezien moeten hebben : kathedraal, de muren met stenen die tonnen moeten wegen, maar zonder kranen en cement naadloos opgestapeld waren ( zie Erich von Däniken 's: "Waren de Goden kosmonauten"? ). De Spaanse kolonisten hadden hun best gedaan om alles te vernietigen, maar hadden deze muren als fundament gebruikt voor hun kerken en kloosters.

Het hoogtepunt vormde onze trip naar Machu Picchu. We namen 's morgens vroeg de trein uit Cusco en reden urenlang langs de rivier de Urubamba. Op het station van Agua Calientes renden mijn man en de Zwitser de trein uit, om als eersten naar boven te kunnen rijden met de klaarstaande busjes, want we wilden een kamer reserveren in het enige hotel op Machu Picchu, dat maar 10 kamers had. Toen de Zwitserse en ik via de ontelbare haarspeldbochten boven aankwamen stonden onze mannen te glunderen, want het was gelukt ! In de laaghangende wolken liepen we, samen met de andere toeristen, tussen de overblijfselen van de antieke gebouwen rond, die eeuwen geleden op mysterieuze wijze verlaten waren door de bewoners. Na een paar uur vertrok iedereen, behalve de mensen die een hotelkamer hadden kunnen bemachtigen. Mijn man en de Zwitsers wilden de berg beklimmen tegenover de dak- deur en vensterloze stad, maar ik had geen zin, ik wilde liever even alleen blijven.

Daar zat ik dan in mijn eentje. Het uitzicht was overweldigend. Ik keek naar de steile bergen rondom de ruïnes en de witte wolken die in slierten tussen en onder de hoge toppen door dreven.

Het was angstaanjagend stil en het decor deed haast sinister aan. Ik probeerde me gelukkig te voelen, want had ik hier niet altijd van gedroomd om midden in deze prachtige poster, die ik al jaren bij verschillende reisbureaus bewonderd had, te zitten? Maar ik was het niet; er ontbrak iets... iemand... In ieder geval wist ik dat er iets helemaal niet in orde was, maar durfde niet aan de oplossing te denken.

Een paar uur later zaten we aan de maaltijd, die stipt om 20.00 uur geserveerd werd en om 22.00 uur gingen alle lichten in het hotel uit dus was het verplicht bedtijd, terwijl we net zo gezellig zaten te borrelen met onze nieuwe vrienden. Het was die nacht koud en stil; een stilte die je in onze westerse wereld bijna nergens meer kunt horen.

Eenmaal terug in Cusco hadden we besloten zo snel mogelijk terug te keren naar huis, want we hadden genoeg gezien voor één reis. Niks geen treinen, bussen of boten meer, maar een vliegtuig dat ons binnen anderhalf uur naar Lima zou brengen.

Tot onze opluchting was er plaats genoeg op de vlucht naar Amsterdam en werden we door onze collega's verwend met lekkere hapjes, drankjes en cadeautjes.

Een dag later stonden we, veilig en wel, in de winter van het vlakke Nederland en konden we beginnen aan het verwerken van onze ervaringen.

Bitter Bolivia

2009-05-29T16:13:00.017+02:00

"Ach", zei pater Henk, " de nadruk op ons werk is geleidelijk veranderd van missionaris naar maatschappelijk werker."

We stonden bij de trein die mijn man en mij van La Paz naar het Titicacameer zou vervoeren. We hadden nog een laatste gesprek met pater Henk, die ons had afgezet op het station.

De avond daarvoor hadden de paters ons uitgenodigd om bij hen een echte Hollandse avondmaaltijd ( kippensoep, gehaktballen, andijvie en aardappelen met jus) te komen gebruiken. De laatste dagen waren we sowieso regelmatig bij hen te gast geweest en ze hadden ons laten zien wat hun werk inhield, zoals het opdienen van de mis in de naastgelegen kerk en het helpen en bezoeken van hun, overwegend arme, parochianen. Zo gaven ze voorlichting over voeding en medische zorg. Pater Henk vertelde ons als voorbeeld, dat de lokale mensen een baby die koorts heeft buiten in de vrieskou leggen. Als er iemand doodging werd het geld, dat uit Nederland werd opgestuurd voor de missie, aan het kopen van een nieuw pak en aan een mooie doodskist besteed, want dat was voor deze mensen heel belangrijk. Helaas kregen ze ieder jaar minder opgestuurd, dus voorzag hij voor de toekomst grote financiële problemen.

We waren bij de paters beland omdat we een reisverhaal van Cees Nooteboom, ' Bitter Bolivia' hadden gelezen, waarin hij had geschreven dat als je naar La Paz ging je een fles jenever mee moest nemen voor de Nederlandse paters Augustijnen in die stad, want dat zouden ze erg op prijs stellen. Dat vonden we wel een leuk idee, dus hadden we op Schiphol twee flessen jenever gekocht en die helemaal meegesleept naar Curaçao, Lima, met het vliegtuig naar Arequipa, met de trein over de hoogste toppen van de Andes naar Puno, met de taxi langs het Titicacameer naar de grens van Bolivia en vandaar met de bus naar La Paz.

Na een paar dagen in Lima te hebben rondgehangen in de hete zonneschijn, wat helemaal nieuw voor me was geweest want ik kende de stad alleen maar gehuld in een dikke, klamme mist, hadden we een vliegreis geboekt naar Arequipa: 'de witte stad' aan de voet van de Andes. In Lima hadden we met de reisgids in de hand de belangrijkste koloniale gebouwen bekeken, maar wat we als erg vervelend hadden ervaren was dat op iedere straathoek een militair met geweer in de aanslag had gestaan. Vooral 's avonds deed dat luguber aan, omdat de straten dan, behalve die militairen dan, uitgestorven waren. De avondklok, die ingesteld was van 22.00 hrs tot 06.00 hrs had ook niet erg meegeholpen om een aangename sfeer te creëren, zelfs niet na enige pisco sours en een bordje ceviche.

In Arequipa deden we ons toeristische rondje. De witte toppen van de Andes als decor op de achtergrond gaf de stad een sprookjesachtige glans. Echter, de bevolking was wat minder charmant. We waren, toen we foto's aan het maken waren, nogal dreigend benaderd door een groepje jongelui die ons bekogelde met modderballen en even later had iemand uit een bovenraam een emmer water over onze hoofden proberen uit te storten, gelukkig miste hij/ zij ons op een haar na. Waren zij misschien aanhangers van de 'Sendero Luminoso' geweest, de marxistische groepering, die iedere invloed van de USA uit de Andes-landen wilde bannen, desnoods met geweld? In ieder geval kregen we al snel in de gaten dat de mensen ons voor Amerikanen versleten en daarom zo 'n vijandige houding hadden aangenomen.

De treintrip van Arequipa, over de hoogste toppen van de Andes, naar Puno, die meer dan 24 uur zou duren was weer zo'n briljant idee van mijn man geweest, maar zelf vond ik het behoorlijk afzien. Je moet je een soort goederentrein met harde banken erin voorstellen met als toiletten een hokje met een gat in de grond. Het was stervenskoud want verwarming ?...daar deden ze niet aan. En het werd nog kouder, want we gingen over een pas van meer dan 5000 meter! Gelukkig hadden we in Arequipa een dikke wollen poncho gekocht, die ons de hele verdere reis nog goed van pas zou komen. Er was niets interessants te zien, want we reden ver boven de boomgrens. Het was grauw weer en bij iedere halte konden we als enig voedsel wat lauwe thee en 'choclo'( zoals ze daar een geroosterde maiskolf noemen) kopen. Zo nu en dan zagen we wat Indiaanse vrouwen, in veelkleurige rokken en met bolhoeden op, in het lege landschap naast de rails zitten met een wezenloze uitdrukking op hun ongewassen gezichten. Een uitdrukking, die we de komende weken nog vele malen zouden tegenkomen. De oorzaak zal wel het kauwen op cocablaadjes zijn geweest, dat maakte ze ongevoelig voor kou en honger.

Na deze uitputtingsslag verheugden we ons op een bed, bad en niet te vergeten een WC in het hotel in Puno. Er was er één aanbevolen vlak bij het station, maar het zat bijna altijd vol, dus zetten de toeristen het, na aankomst van de trein, op een rennen, hun zware koffers achter zich aan zeulend. Gelukkig hadden we nog een kamer kunnen bemachtigen, maar mijn man werd onmiddellijk geveld door hoogteziekte die zich manifesteert door vreselijke hoofdpijnen en misselijkheid. Door het 24 uur stilzitten hadden we het effect van de grote hoogte niet in de gaten gehad en dat sprinten naar het hotel had hem de das om gedaan.

Zelf moest ik héél langzaam de trap op en af lopen, anders begon het onheilspellend in mijn hoofd te bonzen. Mijn opdracht was vervoer voor de volgende dag te regelen naar de grens met Bolivia want vandaar reed er een bus naar La Paz. Ik kwam in de kille straten van Puno een Frans echtpaar tegen dat naar hetzelfde op zoek was. We boekten voor de volgende dag een taxi en we zouden de kosten met zijn vieren delen.

Gelukkig voelde mijn man zich de volgende morgen weer wat beter en reden we langs het Titicacameer, het hoogst gelegen meer ter wereld ( bijna 4000 meter). Witte wolkjes dreven laag over het blauwe water en van de bergen waren alleen maar de toppen te zien. En...we zagen papyrusriet, heel veel papyrusriet!

Bij de grens werd ons paspoort gestempeld, een ritueel wat in de komende dagen de reden waarom er veertig bladzijden in ons zakenpaspoort zaten, verklaarde. De bus was al even primitief als de trein geweest, maar nu was er geen gat in de grond voor de kleine of grote boodschap. Tot onze grote verbazing zagen we de bolhoeden gewoon een beetje hurken en als de vele rokken weer van de grond omhoog kwamen lag er een dampende drol met een puntje eraan. Van de stank die van deze mensen afwalmde had ik al begrepen dat water hier heel kostbaar moest zijn. Helaas reageer ik overgevoelig op vieze luchtjes en moest ik de neiging om onpasselijk te worden onderdrukken door een zakdoek tegen mijn neus gedrukt te houden. Bij ieder gehucht moesten wij, vier buitenlanders, de bus uit om onze papieren te laten controleren door één of ander gewichtigdoenerige miltitair, die dan met zwier een prachtig stempel in ons paspoort toverde.

Bij één van de stops moesten ook alle lokale mannen de bus verlaten. Toen we later wegreden zagen we dat ze in een colonne afgevoerd werden. Ay, dat beloofde niet veel goeds.

Tegen de avond reden we La Paz binnen. We kwamen aan boven aan de rand van een denkbeeldige kom, waar op de bodem het centrum van La Paz te zien was en daalden via enge haarspeldbochten naar beneden. We zagen eerst eindeloze krottenwijken, die tegen de wanden leken geplakt. De rijken woonden beneden in het dal, een verschil van wel 600 meter, dus meer zuurstof. In het centrum aangekomen wachtte ons het bericht, dat de dictator, president Hugo Banzer, een avondklok had ingesteld. Bovendien moesten we ons iedere dag op het politiebureau komen melden en mochten we La Paz niet verlaten. Later bleek, hoorden we, dat er in Cochabamba een opstand van boeren, die protesteerden tegen de schaarste van voedsel en de prijsstijgingen van wel 100%, bloedig door zijn militairen was neergeslagen.

Het enige plan wat overbleef was naar de paters te gaan met onze flessen jenever. Daar werden we met open armen ontvangen. Nederlanders die aan hun poort klopten en dan ook nog hun favoriete drankje als cadeau bij zich hadden, die waren altijd welkom ! Zo kregen we pater Henk, als een soort moderne engel in spijkerbroek, als onze gids mee in de dagen dat we in La Paz zouden doorbrengen ( de andere paters waren al oud en gebruikten liever al hun energie om te bidden voor het zielenheil van hun schaapjes.) Zonder hem was ons verblijf niet zo bijzonder geweest. Hij liet ons zien waar hij zo dagelijks mee bezig was en vertelde daarbij geestige anekdotes, terwijl hij ondertussen ook nog langs alle bezienswaardigheden reed.

We namen afscheid en dankten Pater Henk voor de moeite die hij had genomen om ons verblijf, ondanks de politieke omstandigheden, zo aangenaam mogelijk te maken. We wensten hem veel sterkte in de komende tijd, want dat de paters voorzichtig zouden moeten zijn met het uiten van meningen die het militaire regime onwelgevallig zouden kunnen zijn, dat was wel zeker.

De trein zette zich langzaam in beweging. We bleven zwaaien tot hij nog een klein stipje op het perron was.Toen de trein een bocht inzette zou hij voorgoed uit ons zicht verdwijnen.

Spookvliegtuig

2009-05-24T20:37:00.022+02:00

Mijn 5-jaarscontract bij de KLM was afgelopen maar ik had nog recht op één FII-vlucht. Mijn man wilde daarom nog eenmaal zo ver mogelijk weg gaan. Onze uiteindelijke bestemming zou Machu Picchu in Peru zijn maar we wilden ook nog een omweg maken naar La Paz en misschien, als de tijd het ons toeliet, van daaruit naar het Amazonegebied van Bolivia vliegen.

We waren op weg van Caracas, in een DC 8 van VIASA , naar Lima. De maaltijdservice was afgelopen en we vlogen 's nachts over de vulkanen van Zuid Amerika naar onze bestemming. Ik lag uitgestrekt over drie stoelen na te denken over de voorgaande dagen die we hadden doorgebracht op Curaçao.

Zonder iets gereserveerd te hebben waren we in Amsterdam op de directe vlucht naar Curaçao gestapt en hadden op Hato vliegveld gestaan zonder kans te zien vervoer naar een hotel te regelen. Er stonden geen taxi 's voor de aankomsthal en het zag er daarom zorgelijk voor ons uit totdat... een auto voor ons stopte en de man achter het stuur ons vroeg of we ergens heen wilden ? We legden ons probleem aan hem uit en naar aanleiding daarvan bood hij aan ons naar een hotel in Willemstad te brengen. Zo gezegd, zo gedaan. Hij was werkelijk alleraardigst en zette ons af bij een hotelletje in Punda en nodigde ons uit de volgende dag met hem een toertje te maken, want hij wilde ons het èchte Curaçao laten zien.

Het hotel was goedkoop, maar dat had zijn nadelen. Geen air-conditioning, maar een ouderwetse fan aan het plafond. Over de badkamerfaciliteiten zal ik het kort houden, want die waren beneden peil. Iets met verstopping en overstromingen. Misschien nog steeds wel!

Onze nieuwe vriend hield woord en reed ons de volgende dag over 'zijn' eiland. Wees ons de plaatsen aan waar het belangrijkste Curaçaose gebeuren plaatsvond en nam ons mee naar de bar waar je de beste whisky kon drinken en naar een plaatselijke restaurant waar typisch lokale gerechten op het menu stonden.

De volgende avond waren we uitgenodigd op een feest van een vriend van mijn zwager, die op het eiland hoofdonderwijzer was geworden na zijn afstuderen op een Nederlandse kweekschool.

We arriveerden bij een zwaar bewaakt huis, want zo vertelden ze ons, dat was hard nodig.

Een steelband verzorgde de muziek tijdens de luxe BBQ en een lokale man onderwees me hoe te dansen op het latijns-amerikaanse ritme. De altijd aanwezige harde wind, de verwaaide klanken van de muziek, de geur van de frangipani-bloemen, dat alles liet een onvergetelijke indruk na.

Vanmorgen hadden we echter bij nacht en ontij op moeten staan, want onze vlucht van Curaçao naar Caracas zou vroeg vertrekken. Onze vriend zou ons om 7.30 uur komen ophalen, dus hadden we om 7.00 uur onze opwachting gemaakt in de ontbijtzaal van het hotel. Er was niemand te bekennen, maar alle tafeltjes waren keurig gedekt. We wisten dat er een Chinese delegatie die ochtend uit het hotel zou vertrekken, dus namen we aan dat het voor hen was. We keken in de keuken, geen personeel te zien maar wel machines vol met versgebrouwde koffie en diverse mandjes met toast. We namen de toast en koffie mee naar een tafeltje, gebruikten de klaargezette boter en marmelade en toen het tijd was om te vertrekken hadden we nog steeds geen hond gezien, dus zijn we onopgemerkt vertrokken. Moeten ze maar beter op hun gasten letten.

Na de hele dag wachten op het vliegveld van Caracas waren we dan eindelijk, bij het vallen van de avond, vertrokken naar Lima.

Ik had een paar uur geslapen en was wakker geworden met een ongelofelijke dorst. Ik keek om me heen maar het was werkelijk aardedonker, nergens brandde een lichtje. Omdat ik als FII-er niet wilde bellen, stond ik op en liep op de tast naar de pantry achterin het vliegtuig. Toen ik daar aankwam was er niemand die de wacht hield. Hoewel ik natuurlijk best op de hoogte was van waar de drankjes zich bevonden, vond ik het ongepast om die dan zelf maar te pakken. De beste oplossing was om naar voren te lopen en een drankje te vragen bij de bemanning aldaar. Door het donker zocht ik me een weg naar voren, al struikelend over uitstekende armen en benen in het gangpad. De voorste pantry was eveneens onbemand. Ik bedacht me dat ik nu gewoon door zou kunnen lopen naar de cockpit, maar stel je voor dat als ik daar de deur opendeed, ik alleen maar lege stoelen zou zien..... ? Wat een griezelig idee! Het leek me daarom het beste mij weer naar achteren te werken en mijn glas water dan maar zelf te pakken. Eenmaal terug, stond er een andere dorstige passagier verweesd naar een lege pantry te kijken. Kordaat opende ik de drankencontainer, pakte een paar glazen en schonk ons wat in.

Zo stonden we in de pantry en toen andere passagiers langskwamen die een drankje wilden hebben schonk ik dat ook maar in. Ik legde wel uit dat ik een KLM-stewardess was, die, hoewel ik niet in uniform was, regelmatig samenwerkte met VIASA-bemanningen, zoals ik dat trouwens eveneens had gedaan met de PAL en Garuda. Ik zat er niet eens zo ver naast, maar ik had geen zin om de details betreffende de samenwerkingsverbanden tussen de verschillende maatschappijen nader toe te lichten. Gelukkig realiseerden de passagiers zich niet dat er misschien wel helemaal geen crew meer aan boord was en dat we in cirkeltjes boven de Andes rond zouden vliegen tot de brandstof op was.

Wie het toestel later geland heeft weet ik niet, maar we zijn uiteindelijk toch veilig aangekomen op het vliegveld van Lima waar het volgende avontuur al op ons te wachten stond.